کتاب حاضر مشتمل بر یازده فصل می ‌باشد. در فصل اول این کتاب مطالبی در خصوص طراحی ذاتاً ایمن نگاشته شده است. فصل دوم این کتاب در خصوص قابلیت اطمینان تجهیزاتی می ‌باشد. فصل 3 را تحت عنوان فاکتورهای انسانی و فصل چهارم نیز در خصوص ارزیابی کمی و کیفی قابلیت اطمینان انسانی نوشته شده است و در ادامه درفصل 5 کتاب، خطاهای انسانی مورد توجه قرار گرفته است. در مقطع کارشناسی بهداشت محیط و ایمنی صنعتی و همچنین در مقطع کارشناسی پیوسته بهداشت حرفه ‌ای در خصوص ایمنی شیمیایی سرفصل جدید وجود دارد که به این علت در فصل 7 کتاب موضوع ایمنی شیمیایی تیتر زده شد و مطابق سرفصل ارائه و با مراجعه به منابع معتبر فصلی خواندنی ارائه گردیده. در ادامه این موضوع و مطابق سرفصل کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ‌ای و همچنین کارشناسی ایمنی صنعتی موضوع ایمنی فرایند در فصل 8 کتاب به خوبی توضیح داده شد، ضمنا متخصصانی که امروزه در خصوص ارزیابی و مدیریت ریسک بطور کارشناسانه عمل می ‌نمایند نیاز به بستری در این ارتباط دارند، لذا در فصل 9 کتاب نقص منجر به خطر موضوعی بود که به درستی انتخاب و درباره آن توضیحات ارزنده ارائه گردیده و در ادامه در فصل 10 کتاب، منابع داده ‌ها که بعنوان یکی از ارزنده ‌ترین نیازهای ضروری جهت تعیین سطح ریسک به منظور برآورد احتمال و شدت خطر می ‌باشد پیرامون آن مطالب خوبی نگاشته شده و در آخر موضوع ممیزی ارائه گردیده است.

 

نویسندگان: غلامحسین حلوانی و امیر حسین خوش اخلاق

انتشارات آثار سبحان      (1392)      194 صفحه     9800 تومان      تلفن: 66971112

 

نرم افزارهای تخصصی زیادی برای طراحی سیستم های اطفای حریق مورد استفاده قرار می گیرند از قبیل:

– VDS

– Coosa

– Sunrise PipeNet

– PDMS

– …

بدون شك تلاش در جهت بيان اهميت ايمنی شهرها و حفظ شهروندان از خطرات، به بهبود وضعيت حاضر و ارتقای سطح ايمنی شهرها كمك موثری خواهد نمود. در اين ميان آتش‌نشانی به عنوان يكی از قديمی ترین مراكز خدماتی در خصوص ايمنی شهري از اهميت و جايگاه خاصی در مباحث مديريت شهری و شهرسازی مدرن برخوردار بوده و لازم است با توجه به توسعه شهرها در تمامی ابعاد به رشد متوازن آنها نيز پرداخت. كتاب حاضر به اين مهم پرداخته و به يقين اطلاع و آگاهی از تاريخچه اين مراكز و مسايل پيرامونی آن افقی روشن براي آينده ترسيم خواهد كرد.

 

نویسنده: فرشيد قاسملو

انتشارات سازمان شهرداريهای كشور (1382), 127صفحه، 10000ريال

در جلد 1 کتاب مبانی فرایند پایش، اعم از آشنایی با حدود مجاز آلاینده‏ های شیمیایی، آشنایی با وسایل و روش‌های نمونه‌برداری، مفاهیم و اصطلاحات مربوطه، و نيز مراحل فرایند پایش از شناسایی خطر تا نوشتن گزارش شرح داده شده است.

در جلد 2 مراتب کالیبراسیون و نمونه‏ برداری با انواع رایج نمونه‏ بردارها، آشنایی با آلاینده‏ های بیولوژیک و روش‏های نمونه‏ برداری از آنها، همچنین نمونه‏ برداری از سطوح تشریح شده و در جلد 3، دستگاه‏ های قرائت مستقیم پایشگر، انواع نمونه‏ بردارهای موجود در بازار و نحوه استفاده از آنها، و پاسخ به پرسش‏های رایج درباره نمونه‏ برداری و ارزشیابی آلاینده‏ ها ارائه شده است.

در نگارش این مجموعه سعی شده است، تمام جوانب فرایند پایش هوا مورد بحث قرار گیرد، به‏ گونه‏ ای که مجموعه حاضر، بتواند پاسخگوی کلیه پرسش‏های متخصصان بهداشت حرفه‏ ای در امر پایش هوا باشد.

 

نویسنده: فروغ السادات دشمن فنا یزدی

انتشارات فدک ایساتیس     (1391)       256 صفحه     7000 تومان    تلفن: 66481096

دوره تخصصی آموزش فرماندهی حریق و آتش

این کتاب برای آن دسته از کارکنان صنعت است که در رابطه با محیط‏ زیست و نحوه مواجه شدن صنعت با آن دارای اطلاعات کمی می‏باشند و یا هیچگونه آموزشی ندیده‏ اند. فصل اول این کتاب نگاه کوتاه به این مقولات دارد. فصل دوم بر جنبه‏ های مختلف حفاری و عملیات تولید متمرکز می‏شود در حالیکه در فصل سوم اثرات ویژه زیست‏ محیطی این عملیات را بررسی می‏نماید. فصل چهارم راه‏ های حمل و انتقال مواد سمی از سایت‏ های رها شده و نحوه دور ریختن آنها را مورد بحث و بررسی قرار می‏دهد. در فصل پنجم، با برنامه‏ ریزی و مدیریت فعالیت‏ هایی که می‏تواند بدون اخلال در مراحل این عملیات موجب حذف یا به حداقل رساندن اثرات زیست محیطی شود، آشنا می‏شویم.

فصل ششم فرآوری مواد زاید ناشی از حفاری و عملیات را شامل می‏شود و اینکه چگونه می‏توانیم قبل از دورریزی و یا حذف نهایی، سمیت و حجم آن را کاهش دهیم. فصل هفتم، روش‏ های مختلف دفع را برای مواد متنوع صنعت نفت نشان می‏دهد. فصل آخر، تکنولوژی‏ های قابل دسترسی که می‏ تواند در سایت‏های آلوده با مواد نفتی برای بهسازی بکار رود را بازنگری می‏کند. در بخش ضمیمه‏ ها، زیست‏گاه‏ های حساس و رهاسازی فراساحلی نفت

 

مترجم: دکتر سید حسین داودی

انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران      (1391)     387 صفحه     15000 تومان تلفن: 88300973

دوره تخصصی آموزش عملیات آتش نشانی

هر سیستم اعلام حریق دارای یک مدار صوتی اعلام حریق (آژیر) می­باشد. که به وسیله­ی دیودهایی همیشه چک می­گردند تا مبادا قطعی در مدار به وجود آید.

آژیرها وسایل خبری صوتی هستند که هنگام بروز حریق به صدا در می­آیند. ساختمان آن­ها الکترونیکی بوده و معمولا پلاریزه (دارای مثبت و منفی) می­باشند. نصب آن­ها به صورت سقفی یا دیواری می­­باشد. حداقل صدای آژیر باید 65 دسی­بل یا 50 دسی­بل بیشتر از صداهای محیط باشد. مقدار قدرت صدا برای استراحت­گاه­ها 75 دسی­بل می­باشد. در صورتی­که آلودگی صوتی یا حجم وسیع محل حفاظت، امکان شنیدن صدای آژیر را برای تمام پرسنل ممکن نسازد، افزایش تعداد آژیرها و بالابردن توان آن بایستی مراعات شود. در مکان­های پر سر و صدا به ازای هر 30 ثانیه اعلام بایستی 5db توان آژیر زیادتر شود. در محل­هایی که افراد ناشنوا تردد دارند استفاده از چراغ دور گرد یا فلاشر نیاز می­باشد. در محل­هایی که درب­های بسته وجود دارد (مثل ادارات) حداقل توان آژیر بعد از عبور از درب 75db باشد.صدای آژیر می­بایست منحصر به فرد بوده، یعنی از صدای آژیر خطر سرقت یا ناهار و … متمایز باشد. در پانل­های جدید جهت مرسوم (Conventional) جهت اطمینان بیشتر از مدارات دوبل (دو مدار آژیر) استفاده می­گردد. استفاده از مدار انتهایی جهت جلوگیری از قطعی مدار ضروری است

 معمولا صدای آژیرهای ساخته شده در فاصله­ی یک متری حدود 100 دسی­بل است. معمولا به همراه بعضی از آژیرها  چراغ فلاشر هم  تعبیه می­شود تا در صورت پر سر و صدا شدن محیط و شنیده نشدن صدای آژیر چراغ فلاشر افراد را متوجه بروز حریق بنماید. تغذیه­ی آژیرها معمولا 24 ولت DC می­باشد و هنگام آلارم جریان حدود 160 میلی­آمپر می­کشند ولی در حالت عادی جریان آن­ها چند ده میلی آمپر است. در محیط­های پر سر و صدا (محیط­های کارگاهی و صنعتی) از آژیرهای موتوردار(Siren) استفاده می­شود که فرکانس خروجی 1000 تا 1800 هرتز را دارند و صدای قوی تولید می­کنند. رنگ آژیرها معمولا قرمز می­باشد

پیشنهاد می­شود در محل­های پر سر و صدا قدرت آژیر 90db و هر زون آتش یک زون آلارم داشته باشد.(پیشنهاد سازنده)

در هر زون کشف حریق (حفاظتی) حداقل یک سیستم اعلام نصب گردد. سیستم آژیر در راه­پله، انباریها و تمامی محل­ها قابل شنیدن باشد. جهت هدایت ماموران آتش­نشانی نصب سیستم اعلام شامل آژیر و چراغ دوره گرد نیاز می­باشد. در ساختمان­های مسکونی حداقل صدای آژیر 65db و در اتاق خواب 75db لازم است. در سالن­های بزرگ، جهت آژیرها نبایستی در یک امتداد باشد. تمام آژیرهایی که در یک ساختمان به کار می­روند باید دارای صدای یکنواخت و یکسان باشند و از همه جای ساختمان صدای آژیر شنیده شود.

درب ضد حریق 30db و درب استاندارد 20db و درب­های معمولی حداکثر 10db از شدت صدا می­کاهد. نرخ کاهش صدا طبق جدول حدود 3db بر متر می­باشد. افت ولتاژ مجاز برای آژیرها حداکثر 10% است. نوع معمول آژیرها 95db و 105db می­باشد. محل نصب بدون مانع و از زیر سقف حداکثر 20 سانتی­متر پیشنهاد می­شود.

 

 

 

حال عملکرد سیستم سیلابی – پنوماتیکی با توجه به شکل تشریح میشود.

    در مرحله 1، شیر سیلابی توسط هوای خشک تحت فشار قرار گرفته است . اسپرینکلر موجود در شبکه تحت فشار با توجه به درجه حرارت از پیش تعریف شده ، شکسته و فشار هوای داخل شبکه لوله کشی را پایین می آورد.
    در مرحله 2 ، وسیله ای به نام Pneumaticactuator قراردارد که آب در پشت آن تحت فشار ، شیر سیلابی را مسلح نگاه داشته است. با انجام مرحله 1 ، این وسیله اجازه عبور آب را از خود میدهد و فشار نگاهدارنده پشت دهانه شیر سیلابی برداشته میشود.
    در مرحله 3 ، با برداشته شدن فشار نگاهدارنده پشت دهانه شیر سیلابی ، دهانه شیر سیلابی بازشده و آب در داخل شبکه لوله کشی جریان پیدا مینماید.
    در مرحله 4، وسیله ای به نام Restrictedorifice به شیر اتوماتیک اجازه میدهد تا قبل از اینکه خط شارژ آب جهت Reset کردن شیر عمل نماید ، زودتر دهانه شیر اتوماتیک را باز نماید.
    در مرحله 5 ، همزمان با شروع مرحله 3 ، جریان کوچکی برای آلارم مکانیکی و الکتریکی جریان می یابد. در این مرحله سوییچ فشار قرار دارد که به شکل نرمال باز میباشد. با ورود فشار آب به داخل این وسیله سوییچ بسته شده و از این طریق میتوان سیستم اعلام حریق را با سیستم اطفاء حریق در ارتباط قرار داد.
    در مرحله 6 ، آب از تمامی اسپرینکلر ها بر روی حریق پاشیده میشود.
    7 در مرحله 7 ، زمانی که مرحله 1 انجام میشود علاوه بر عملکرد مرحله 2 ، فشار آب از وسیله ای به نام Pressureoperatedreliefvalve نیز برداشته میشود ( PORV به شکل نرمال همیشه بسته است) ، همین عامل باعث بازشدن این وسیله میشود. تا مادامی که PORV باز باشد شیر سیلابی Reset نمیشود و به عملکرد خود ادامه میدهد.

از آنجایی كه نیروهای آتش‌ نشان باید دارای البسه فرم، درجه و نشان خاص باشند، دفتر خدمات عمومی سازمان شهرداری‌ ها اقدام به ملبس و مدرج نمودن یكسان آتش‌ نشانان كشور نموده است. در این راستا دستورالعمل حاضر با بهره‌ گیری از نظریه‌ های علمی اساتید دانشگاه و برخی همكاران آتش ‌نشان در سراسر كشور منتشر گردیده است. اصول و ویژگی‌ های البسه خدمت و انواع البسه خدمت (لباس رسمی، لباس كار، لباس عملیات، لباس كارمندان، لباس زنان، …) از جمله مواردی هستند كه در كتاب مورد بررسی قرار گرفته ‌اند. طراحی لباس و تركیبات آن براساس ضوابط و معیارهای ذیل انجام شده است:

– برخورداری از فرهنگ و اعتقادات و جهان ‌بینی اسلامی

– خواست و پذیرش كاركنان آتش ‌نشانی براساس نظرخواهی ‌های انجام شده

– تامین امنیت نسبی جان آتش ‌نشانان در هنگام اجرای عملیات اطفای حریق

– كاهش بار مالی و تقلیل هزینه ‌ها در جهت رعایت اصل صرفه‌ جویی

– ایجاد هماهنگی و یكنواخت ‌سازی در مبانی ظاهری و وحدت فرماندهی

– انتخاب پارچه مناسب با استفاده از نظرات موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی كشور.

 

نویسنده: سازمان شهرداری ‌های كشور ، ستاد هماهنگی امور ايمنی و آتش‌ نشانی

ناشر: انتشارات سازمان شهرداری ‌های كشور      (1383)      40 صفحه

اطلاع از علل حریق می تواند به نوعی در جلوگیری از ایجاد شرایط وقوع حریق موثر باشد . عوامل ایجاد حریق می تواند به دودسته کلی زیر تقسیم گردند :

– عوامل غیر الکتریکی

– عوامل الکتریکی

منشاء غیر الکتریکی می تواند مواردی مانند بمباران هوایی دشمن، بی احتیاطی های پیش بینی نشده، خرابکاری و… باشد.

منشاء الکتریکی حریق بطور کلی از تنظیم نامناسب سیستم های حفاظتی، عدم عملکرد مدارات حفاظتی بهنگام وقوع خطا و تداوم خطا ناشی از نقص در مدارات حفاظت و یا تجهیزات جداکننده خطا (نظیر کلید قدرت و…) سرچشمه می گیرد . برخی از شایع ترین موارد حریق عبارتند از :

– در تجهیزاتی مانند ترانسفورماتورها ، راکتوره ا، خازنها، ترانسفورماتورهای اندازه گیری و برخی کلیدها که در آ نها از یک ماده عایق و خنک کننده چون روغن استفاده می شود، وقوع قوس به دلیل اضافه ولتاژها و یا ضعیف شدن خاصیت عایقی ماده حاصل می گردد. دمای بالا ی قوس باعث تجزیه روغن و تولید بخار روغن یا گاز می شود که می تواند در نهایت منجر به انفجار استیلنی یا هیدروژنی گردد. این انفجار باعث پرتاب قطعات به اطراف و اشتعال روغن می گردد.

– کابلها در صورتیکه در معرض اضافه جریان قرار گرفته و مدارات حفاظت به موقع عمل نکنند موجب افزایش دما و در نهایت شعله ورشدن غلاف هادیها (که اکثراً ازجنس PVC می باشند) خواهد شد.

– آتش سوزی در ساختمان کنترل، رله و اطاق دیزل ژنراتور اضطراری

– آتش سوزی در انبار نگهداری تجهیزات، کابل، روغن، جعبه های چوبی و … (در صورت وجود در پست)

 

دوره آموزش تخصصی و کاربردی کارگاهی سیستم اعلان حریق تایکو (Tyco)

دوره آموزش سیستم اعلام حریق تایکو بنا به درخواست متقاضیان، در محل پروژه کارفرما برگزار خواهد شد.

سرفصل های استاندارد برای برگزاری این دوره به شرح ذیل می باشد. همچنین امکان برگزاری دوره با توجه به سرفصل های کارفرما نیز امکان پذیر می باشد.

بررسی انواع تجهیزات اعلام حریق تایکو شامل انواع دتکتورهای دودی و حرارتی، شستی ها، آژیرها و فلاشرها و انواع تجهیزات واسط ورودی و خروجی و تجهیزات کمکی نظیر تکرار کننده ها و…

انواع کنترل پنل های اعلام حریق برند تایکو

اجزای اصلی و فرعی سیستم اعلام حریق تایکو (Tyco)

طراحی سیستم اعلام حریق با استفاده از برند تایکو (Tyco)

آموزش نصب تجهیزات سیستم اعلام حریق تایکو (Tyco)

روش های سیم کشی و محدودیت ها در سیستم های اعلام حریق برند تایکو (Tyco)

آموزش سطح اپراتوری ، پروگرامینگ و راهبری سیستم های اعلام حریق برند تایکو (Tyco)

آموزش نرم افزار مانیتورینگ سیستم اعلام حریق تایکو (Tyco) 

آموزش شبکه شدن پانل ها و ارتباط پانل های تایکو (Tyco) با سیستم BMS

روش ها و اصول تعمیر و نگهداری سیستم اعلام حریق تایکو (Tyco)

بررسی مزایا و معایب و محدودیت های سیستم اعلام حریق تایکو (Tyco)

امروزه در ایران نیز بحث نانو در صنعت هایی همچون آب و فاضلاب، نفت، وسایل الکترونیکی، دارویی و غیره جای زیادی باز کرده است. اما با جرات می توان گفت که هیچ یک از این بخش ها برنامه ای جهت تصفیه و استانداردسازی زائدات حاصل از آن را ندارند.

این کتاب با توجه به تجارب کشورهای صاحب فناوری به چگونگی این مسائل پرداخته و خواننده را در دستیابی به نحوه شناسایی، استانداردسازی و مدیریت مواد نانو آشنا می کند و همچنین حاوی مطالب ارزنده و مهمی در زمینه ساخت انواع نانو مواد و کاربرد آنها در محیط زیست و خطرات احتمالی آنها می باشد که توسط جمعی از متخصصین مهندسی بهداشت محیط ترجمه و در اختیار جامعه علمی کشور قرار گرفته است.

 

مترجمان: علی نقی زاده، مختار مهدوی، مهدی قربانیان، اسماعیل قهرمانی و حسین صفری پلنگی

انتشارات آوای قلم     (1391)      346 صفحه      15500 تومان       تلفن: 66965396

دوره تخصصی و کاربردی آموزش سیستم های ایمنی

واژه پیشگیری معمولاً با ایمنی همراه می باشد( ایمنی و پیشگیری)، در ابتدا با مفهوم هرکدام آشنا می شویم

تعریف پیشگیری:عبارت است از مجموعه اقداماتی که در ذهن تصور می  کنیم  تا با عملی نمودن آنها مانع از بروز حوادث ویا کاهش خسارات  گردیم.

تعریف ایمنی: عبارت است از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف علمی ایمنی آمده است، در واقع شرایطی است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات و ساختمانها، از بین بردن مواد یا کاهش کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش تعیین شده می باشد. هنگامی که خطر (Hazard) وجود دارد  امکان وقوع اثرات منفی یاد شده وجود خواهد داشت. کلمه (Danger) گویای قرارگرفتن در معرض یک  (Hazard) است، یه این ترتیب ایمنی متضاد (Danger) بوده است، و در صدد حذف خطرات بالفعل موجود در محیط می باشد. ایمنی به طور صد در صد وجود ندارد و عملا هم هیچگاه حاصل نخواهد شد بدین خاطر است که گفته می شود ایمنی، حفاظت نسبی در برابر خطرات است.

منظور از ایمن و غیر ایمن چیست؟

یک مکان، یک کار معین و یا یک دستگاه زمانی ایمن در نظر گرفته می شود که احتمال خطر مرگ، مجروح شدن و یا ابتلا به بیماری برای کسانیکه در آنجا بوده یا با  آن دستگاه کار  می کنند در حد قابل قبول پایین باشد. به طور کلی، میتوان چنین گفت که میزان خطر قابل قبول با پایین آمدن سطح ایمنی، افزایش یافته  و با افزایش سطح ایمنی کاهش می یابد.

حیطه فعالیت ایمنی امروزه گسترش یافته و به شاخه ها و  به گرایشهای گوناگون دانشگاهی گسترش یافته است که عبارت است از :

1- مدیریت خطر

2- پیشگیری و کنترل خطرات

3- پیشگیری و کنترل حریق

1- مدیریت خطر: مدیریت هر مجموعه مسئول ایمنی و حتی بهداشت کارکنان و افراد تحت نظر خود است، همانگونه که یک مدیر برای بهره وری وسود آوری مسئولیتی سنگین دارد، در مورد ایمنی و بهداشت نیز چنین وضعیتی صادق است تولید از دست رفته ممکن است از طریق بهبود مدیریت مجددا بدست آید. اما هیچ راهی برای جبران تلفات انسانی که در نتیجه بروز حوادث حاصل می شود، وجود ندارد. این نکته مورد توافق متخصصان علم مدیریت است که تنها 15 درصد از مشکلات سازمانها یا کارخانه ها ممکن است بوسیله کارکنان حل و کنترل شود، در صورتیکه 85 درصد این مشکلات را می توان از طریق مدیریت مهار کرد.

عوامل اصلی در مدیریت خطر:

1- برنامه ریزی ایمنی

2- سازماندهی ایمنی و فعالیت های آن

3- هدایت برنامه های ایمنی

4- کنترل عملکرد ها و نتایج حاصله

ایمنی در کنار بهداشت: ایمنی به معنای محافظت کردن افراد از آسیبهای مربوط به حوادث است وبهداشت به معنای مصون داشتن افراد از بیماری و سالم نگهداشتن وضعیت جسمانی و روانی آنهاست این عوامل حائز اهیمت است، زیرا کارکنان و افرادی که از سلامتی برخوردارند و در محیطی ایمن فعالیت می کنند ثمر بخش ترند. به این دلیل مدیران آینده نگر، حامی برنامه های پیشرفت ایمنی و بهداشت هستند. امروزه به دلیل ملاحظات قانونی تمام سازمانها موظف به مراقبت ایمنی و بهداشتی کارکنان خود هستند.

2- پیشگیری و کنترل خطرات: هر ساله میلیونها حادثه در دنیا اتفاق می افتد. برخی از این حوادث باعث مرگ و برخی دیگر موجب از کار افتادگی موقت می شوند که ممکن است ماهها دوام یابد. حوادث ناشی از کار  نیز سبب ناراحتی افراد بشر و زیانهای اقتصادی می گردند. و جامعه متحمل خسارات فراوان می شود. به همین جهت جلوگیری از آنها وظیفه ای مهم و اساسی است.

تعریف حادثه : آنچه انسان را ناخواسته از مسیر زندگی طبیعی منحرف ساخته و برای او ناراحتی جسمی و روانی و یا خسارات مالی ایجاد نماید، حادثه نامیده می شود. در دایره المعارف سازمان بین المللی کار ، حادثه چنین تعریف شده است : (( حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد )) تعریف حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه ای که در حین انجام کار و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام کار تمامی اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه، مؤسسات وابسته، ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد، یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مأمور انجام کاری می شود. ضمنا” تمام اوقات رفت و آمد بیمه شده از منزل به کارگاه و بالعکس جزء اوقات کار محسوب می شود.

ایمنی  در محیط کار : ایمنی شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که می تواند سلامتی آنان را به خطر اندازد، مصون می دارد در سازمانها ادارات و مراکز صنعتی مسئولیت عمده ایمن سازی محیط کار به عهده مدیران سطح بالای آنها است. البته اهمیت همکاری کلیه کارکنان در محیط امن را نمی توان نادیده گرفت. بعبارت دیگر ایمنی کار عبارت است از : فراهم آوردن موجباتی که از بیماریها و حوادث ناشی از کارهای صنعتی و تجاری و… جلوگیری می کند. یعنی هر چه تعداد حوادث کمتر باشد می توان گفت که ایمنی بیشتری در آن محیط وجود دارد. حوادث معمولا نتیجه شرایط و یا عملیات نامطمئن و نا ایمن می باشند. شرایط نا ایمن شامل استفاده از تجهیزات بد طراحی شده و غیر مجهز، محیط پر خطر به عنوان نمونه، لیز بودن زمین بدلیل ریختن آب، ابزار و تجهیزات قدیمی و مستهلک، عملیات نامطمئن و نا ایمن از سوی کارکنان و بدلیل استفاده نامناسب از ابزار و تجهیزات است. باید توجه داشت که تمام عملیات غیر ایمن منتهی به حادثه نمی شود و تمام حوادث به آسیب و صدمه ختم نخواهد شد بسیاری از مسئولین رسیدگی و بررسی حوادث معتقدند که اکثر حوادث در نتیجه خطای انسانها بوجود می آیند. البته حوادثی نیز بدلیل نقص ابزار و تجهیزات یا محیط کاری نا ایمن رخ داده است. اما در بیشتر موارد به مزایای ایمنی ابزار و تجهیزات و محیط مطمئن از سوی کارکنان توجهی نشده ، یا توصیه های ایمنی و احتیاط های لازم نادیده گرفته شده اند.

روش های طبقه بندی حوادث :

حوادث را می توان به روشهای گوناگونی طبقه بندی نمود :

1- حوادث ناشی از خطاهای انسانی( خستگی، بی دقتی، شوخی و…)

2- حوادث ناشی از نقص فنی تجهیزات( نقص الکتریکی، نقص مکانیکی و…)

3- حوادث ناشی از شرایط محیطی و طبیعی مانند: عدم روشنایی کافی، تهویه نامناسب، سر و صدا ، زلزله ، صاعقه و…..

روشهای پیشگیری از حوادث :

1- وضع مقررات قانونی

2- تعیین اصول و میزان ها

3- بازرسی ها

4- تحقیقات فنی

5- تحقیقات پزشکی

6- تحقیقات روانشناسی

7- تحقیقات کاری

8- آموزش و راهنمایی

9 – تشویق و تنبیه

10-  استفاده از سوابق برای تجزیه و تحلیل حوادث و در نظر گرفتن اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

ایمنی و پيشگيري از حريق

امروزه ميدانيم دنياي پيشرفته صنعتي مديون آتش است . آتش گرما مي دهد روشني
مي بخشد، كوره هاي صنايع را داغ مي كند، پخت و پز را آسان ميكند و بطور كلي ميتوان گفت بدون آتش زندگي خيلي سخت و مشكل ، صنايع و كارخانجات تعطيل و برگشتن جامعه به زمان عصر حجر خواهد بود . بنابراين مي بينيم كه آتش خدمت بزرگي به دنيا و جهان بشريت كرده و به همين لحاظ از قديم الايام مورد توجه و احترام بشر قرار گرفته است .

ضرب المثلي است كه مي گويد آتش خدمتگزار خوبي است اما ارباب بدي است ، يعني هر كجا كه ما خطر آتش را جدي نگـيريم و يا آگاه به خطرات آن نباشيم هر لحظه ممكن است حريقي رخ دهد و هر آنچه را در پيرامون خود دارد بسوزاند .

خطرات حريق همواره متناسب با پيشرفتهاي تكنولوژي برق آسا منحنی صعودي      مي پيمايد ، لذا پيوسته بر تعداد و شدت حريق ها و انفجارات و در نتيجه بر مقدار خسارات و تعداد تلفات و جراحات بمراتب افزوده مي شود و دانش بشري با وجود قرنها تلاش پيگير راه حل قاطعي براي خنثي كردن كامل حريق و انفجار نيافته است . اما بررسي آمارهاي دقيق حريق توسط كشورهاي مترقي ثابت نموده كه بيش از 75 تا 80 درصد حريقها قابل پيش بيني و پيشگيري مي باشد و در صورت استفاده صحيح از ادوات و تجهيزات آتش نشاني عصر حاضر و آموزش و تمرين واقعي كافي و مداوم مي توان خسارات و تلفات حريقهاي غير قابل پيش بيني را نيز به حداقل ممكن كاهش داد . پيش بيني و پيشگيري خطرات حريق ، ايجاد اطلاعات پر دامنه و عميق علمي و فني مي نمايد كه از يك قرن پيش ضرورت آن كاملاً احساس و به ايجاد رشته مهندسي حفاظت از حريق منجر گرديد كه همواره وسعت معلومات و اهميت آن سیري  صعودي داشته ، زيرا  به ناچار بايستي با تكنولوژي روز همگام شود و با تهيه و تدوين انواع آئين نامه ها و استانداردهاي معتبر و رعايت و اجراي آنها تا جايي كه ممكن است از بروز حريقهاي احتمالي كاسته شود .

حريق ممكن است به هر نوع ساختمان ، تأسيسات يا  محوطه ای حمله ور شود ، هيچ خانه ، مدرسه ، اداره ، كارخانه، آزمايشگاه ،‌بيمارستان ، انبار ، جنگل ، مزرعه ،‌كشتي ، هواپيما ،‌ قطار، خودرو و… نيست كه از خطر آتش سوزي مصون باشد . اگر چند سال در بجای معيني حريقی رخ ندهد علامت مصون بودنش از آتش نيست همانطور كه اگر چندين سال شخصی بيمار نشود دليل مصون بودنش از بيماري نمی باشد . پس آتش سوزي جنبه عمومي داشته در هر جا و براي هركس امكان اتفاق دارد و اغلب متضمن خسارات سنگين مالي و تلفات و جراحات جاني است . بايد در نظر داشت كه حفاظت از حريق به هيچ وجه در انحصار سازمانهاي آتش نشاني و يا واحدهاي آتش نشاني نمي باشد . اينها اگر به وظايف خود خوب عمل كنند و وسايل كافي و تجهیزات به روز در دست داشته و آموزش و تمرين صحيح و مداومي نیز دارا باشند تنها كمك یار خواهند بود و حفاظت اصلي با خود اشخاص و صاحبان صنايع و حرف و مديران سازمانها و دستگاههاي مختلف دولتي و غیر دولتی است .

در غير اينصورت به اين ماند كه شخصي بدليل بيمه عمر بودن و وجود بيمارستان در شهر مربوطه به سلامت خود و پيشگيري از خطرات و تصادفات توجه نكند . بديهي است كه نتيجه ای جز تباهي نيست .

اصول و مباني پیشگیری از حریق:

ايمني از حريق در ساختمانها و اماکن به كمك تحقيق ، طراحي و مديريت ميسر مي گردد ، دامنه مطالعاتي آن بسيار وسيع و شامل علوم مختلف در رشته هاي گوناگون می باشد. عــلاوه بـر علـوم فنـي و تجـربي در صـنعت سـاختمــان ، از علـوم اداري ، روان شناسي ، جامعه شناسي و دانش هاي مشابه نيز استفاده مي شود كه هر يك به نحوي و اندازه اي در آن سهيم هستند .

روش های دستيابي به ايمني از حريق:

1- شناخت علل حريق و كوشش براي جلوگيري از بروز آن.

2- شناسائي علل رشد و گسترش حريق و كوشش براي مصون و محفوظ ماندن در مقابل آن .

3- يادگيري اداره کردن (مهار) حريق و كوشش براي كنترل و خاموش نمودن آتش سوزي .

 

در عمل ، با علم و آگاهي به اينكه حريق ها چگونه بروز مي كنند ، چطور گسترش  مي يابند و به چه نحوي مي توان آنها را كنترل و خاموش نمود ،‌از طريق انجام برنامه هايي جداگانه براي فراهم نمودن ايمني به شرح زير میتوان اقدام نمود:

 

الف ) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي پيشگيري از بروز حريق

ايـن گروه بـرنامه ريزي ها شامل تمام ملزومات و اقداماتـي است كه به نحـــوي موجبات آتش سوزي و بروز حريق را از ميان بردارند . فعاليتهايي مانند كوششهاي تحقيقاتي و تعليماتي پيرامون مسائل گوناگون آتش گيري و آتش سوزي ، تهيه و تنظيم و آموزش توصيه ها و پيشگيريها ، توسعه روش هاي اداري و خدمات ايمني و به طور كلي تمام اقداماتي كه در مجموع به خاطر رو به رو نشدن با آتش سوزي بكار ميروند ، از اين زمره اند . اين گروه فعاليتها معمولاً در مراكزي مانند دانشگاهها ، آزمايشگاههاي آتش و حريق شناسي ، سازمانهاي پژوهشهاي علمي و صنعتـي ، مـؤسسه هاي تحقيقاتي و تهيه استاندارد و گاهي شركتهاي بيمه آتش سوزي انجام مي گيرد ، اين اقدامات همگي تحت عنوان ممانعت از حريق نام برده مي شوند .

 

ب) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي ساختماني محافظت در برابر حريق

بطـور كلي اين كوشش ها به منظور فراهم نمودن شرايطي از پيش بررسي ، تدارك و طــرح مي شوند تا در صورت وقوع حريق ، تلفات و زيانهاي جاني و مالي ناشي از آتش سوزي به كمترين مقدار برسد . اين طرز عمل را در حقيقت نوعي مواجه شدن با حريق به شكل ساكن و غير عامل است ، در جهت محافظت مواجه شونده ها ( اعم از انسان ، ساختمان و غيره ) و همچنين كنترل و جلوگيري از رشد ، گسترش و ادامه آتش سوزي به كار گرفته مي شود . اين دور انديشي ها در قلمرو و موضوع فعاليت مؤسسه هاي تحقيقاتي ممانعت از حريق نيست و بيشتر در حوزه فعاليت سازمانهايي است كه بر صنعت ساختمان و ساخت نظارت دارند. اصطلاح محافظت در برابر حريق در اينجا مترادف با افزايش ايمني ، قابليت ، استعداد ، تاثير ناپذيري و مقدار مقاومت مواجه شونده در برابر آتش سوزي و گسترش حريق به كار مي رود .

 

ج) ايجاد سازمانهاي آتش نشاني و توسعه تدابير و تعليمات اطفاي حريق

اين گروه برنامه ها مواقعي بكار گرفته مي شوند كه حريق وقوع يافته و ناچار بايد به طور فعال و عامل با آن مبارزه كرد . در واقع ، آخرين تلاشهايي هستند كه به اميد حفظ ايمني مي توان به آنها متوسل شد . هـزينه بـه كـارگيري ايـن كوششها نسبتـاً زياد است اما در مواردي كه آگاهي دانش و فرهنگ ممانعت و محـافظت براي دستيابي به ايمني كفــايت نمي كند ، ضمن از دســت رفتن بخشي از ايمني ، الزاماً بايد در ايجاد و توسعه فنون مبارزه با حريق و تنظيم و تعليم عمليات و تدابير آتش نشاني نيز همت گـماشت .

لازم به توضيح است كه بسياري از كوششها حالتي مشترك داشته و ميتوان آنها را جزء همه گروه ها منظور نمود . تأمين شبكه آبرساني شهري وصنعتی براي عمليات اطفاء حريق ، آموزش همگاني و بالا بردن فرهنگ عمومي در مورد آتش نشاني و آتش سوزي ، تدارك وسايـل خودكــار خاموش كننده ( شبكه آب افشان اتوماتيك و …. )  و جلو گيري از حريق در ساختمانها  و مانند آن از اين گونه كوشش ها هستند .

 

واژه پیشگیری معمولاً با ایمنی همراه می باشد( ایمنی و پیشگیری)، در ابتدا با مفهوم هرکدام آشنا می شویم

تعریف پیشگیری:عبارت است از مجموعه اقداماتی که در ذهن تصور می  کنیم  تا با عملی نمودن آنها مانع از بروز حوادث ویا کاهش خسارات  گردیم.

تعریف ایمنی: عبارت است از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف علمی ایمنی آمده است، در واقع شرایطی است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات و ساختمانها، از بین بردن مواد یا کاهش کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش تعیین شده می باشد. هنگامی که خطر (Hazard) وجود دارد  امکان وقوع اثرات منفی یاد شده وجود خواهد داشت. کلمه (Danger) گویای قرارگرفتن در معرض یک  (Hazard) است، یه این ترتیب ایمنی متضاد (Danger) بوده است، و در صدد حذف خطرات بالفعل موجود در محیط می باشد. ایمنی به طور صد در صد وجود ندارد و عملا هم هیچگاه حاصل نخواهد شد بدین خاطر است که گفته می شود ایمنی، حفاظت نسبی در برابر خطرات است.

منظور از ایمن و غیر ایمن چیست؟

یک مکان، یک کار معین و یا یک دستگاه زمانی ایمن در نظر گرفته می شود که احتمال خطر مرگ، مجروح شدن و یا ابتلا به بیماری برای کسانیکه در آنجا بوده یا با  آن دستگاه کار  می کنند در حد قابل قبول پایین باشد. به طور کلی، میتوان چنین گفت که میزان خطر قابل قبول با پایین آمدن سطح ایمنی، افزایش یافته  و با افزایش سطح ایمنی کاهش می یابد.

حیطه فعالیت ایمنی امروزه گسترش یافته و به شاخه ها و  به گرایشهای گوناگون دانشگاهی گسترش یافته است که عبارت است از :

1- مدیریت خطر

2- پیشگیری و کنترل خطرات

3- پیشگیری و کنترل حریق

1- مدیریت خطر: مدیریت هر مجموعه مسئول ایمنی و حتی بهداشت کارکنان و افراد تحت نظر خود است، همانگونه که یک مدیر برای بهره وری وسود آوری مسئولیتی سنگین دارد، در مورد ایمنی و بهداشت نیز چنین وضعیتی صادق است تولید از دست رفته ممکن است از طریق بهبود مدیریت مجددا بدست آید. اما هیچ راهی برای جبران تلفات انسانی که در نتیجه بروز حوادث حاصل می شود، وجود ندارد. این نکته مورد توافق متخصصان علم مدیریت است که تنها 15 درصد از مشکلات سازمانها یا کارخانه ها ممکن است بوسیله کارکنان حل و کنترل شود، در صورتیکه 85 درصد این مشکلات را می توان از طریق مدیریت مهار کرد.

عوامل اصلی در مدیریت خطر:

1- برنامه ریزی ایمنی

2- سازماندهی ایمنی و فعالیت های آن

3- هدایت برنامه های ایمنی

4- کنترل عملکرد ها و نتایج حاصله

ایمنی در کنار بهداشت: ایمنی به معنای محافظت کردن افراد از آسیبهای مربوط به حوادث است وبهداشت به معنای مصون داشتن افراد از بیماری و سالم نگهداشتن وضعیت جسمانی و روانی آنهاست این عوامل حائز اهیمت است، زیرا کارکنان و افرادی که از سلامتی برخوردارند و در محیطی ایمن فعالیت می کنند ثمر بخش ترند. به این دلیل مدیران آینده نگر، حامی برنامه های پیشرفت ایمنی و بهداشت هستند. امروزه به دلیل ملاحظات قانونی تمام سازمانها موظف به مراقبت ایمنی و بهداشتی کارکنان خود هستند.

2- پیشگیری و کنترل خطرات: هر ساله میلیونها حادثه در دنیا اتفاق می افتد. برخی از این حوادث باعث مرگ و برخی دیگر موجب از کار افتادگی موقت می شوند که ممکن است ماهها دوام یابد. حوادث ناشی از کار  نیز سبب ناراحتی افراد بشر و زیانهای اقتصادی می گردند. و جامعه متحمل خسارات فراوان می شود. به همین جهت جلوگیری از آنها وظیفه ای مهم و اساسی است.

تعریف حادثه : آنچه انسان را ناخواسته از مسیر زندگی طبیعی منحرف ساخته و برای او ناراحتی جسمی و روانی و یا خسارات مالی ایجاد نماید، حادثه نامیده می شود. در دایره المعارف سازمان بین المللی کار ، حادثه چنین تعریف شده است : (( حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد )) تعریف حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه ای که در حین انجام کار و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام کار تمامی اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه، مؤسسات وابسته، ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد، یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مأمور انجام کاری می شود. ضمنا” تمام اوقات رفت و آمد بیمه شده از منزل به کارگاه و بالعکس جزء اوقات کار محسوب می شود.

ایمنی  در محیط کار : ایمنی شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که می تواند سلامتی آنان را به خطر اندازد، مصون می دارد در سازمانها ادارات و مراکز صنعتی مسئولیت عمده ایمن سازی محیط کار به عهده مدیران سطح بالای آنها است. البته اهمیت همکاری کلیه کارکنان در محیط امن را نمی توان نادیده گرفت. بعبارت دیگر ایمنی کار عبارت است از : فراهم آوردن موجباتی که از بیماریها و حوادث ناشی از کارهای صنعتی و تجاری و… جلوگیری می کند. یعنی هر چه تعداد حوادث کمتر باشد می توان گفت که ایمنی بیشتری در آن محیط وجود دارد. حوادث معمولا نتیجه شرایط و یا عملیات نامطمئن و نا ایمن می باشند. شرایط نا ایمن شامل استفاده از تجهیزات بد طراحی شده و غیر مجهز، محیط پر خطر به عنوان نمونه، لیز بودن زمین بدلیل ریختن آب، ابزار و تجهیزات قدیمی و مستهلک، عملیات نامطمئن و نا ایمن از سوی کارکنان و بدلیل استفاده نامناسب از ابزار و تجهیزات است. باید توجه داشت که تمام عملیات غیر ایمن منتهی به حادثه نمی شود و تمام حوادث به آسیب و صدمه ختم نخواهد شد بسیاری از مسئولین رسیدگی و بررسی حوادث معتقدند که اکثر حوادث در نتیجه خطای انسانها بوجود می آیند. البته حوادثی نیز بدلیل نقص ابزار و تجهیزات یا محیط کاری نا ایمن رخ داده است. اما در بیشتر موارد به مزایای ایمنی ابزار و تجهیزات و محیط مطمئن از سوی کارکنان توجهی نشده ، یا توصیه های ایمنی و احتیاط های لازم نادیده گرفته شده اند.

روش های طبقه بندی حوادث :

حوادث را می توان به روشهای گوناگونی طبقه بندی نمود :

1- حوادث ناشی از خطاهای انسانی( خستگی، بی دقتی، شوخی و…)

2- حوادث ناشی از نقص فنی تجهیزات( نقص الکتریکی، نقص مکانیکی و…)

3- حوادث ناشی از شرایط محیطی و طبیعی مانند: عدم روشنایی کافی، تهویه نامناسب، سر و صدا ، زلزله ، صاعقه و…..

روشهای پیشگیری از حوادث :

1- وضع مقررات قانونی

2- تعیین اصول و میزان ها

3- بازرسی ها

4- تحقیقات فنی

5- تحقیقات پزشکی

6- تحقیقات روانشناسی

7- تحقیقات کاری

8- آموزش و راهنمایی

9 – تشویق و تنبیه

10-  استفاده از سوابق برای تجزیه و تحلیل حوادث و در نظر گرفتن اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

ایمنی و پيشگيري از حريق

امروزه ميدانيم دنياي پيشرفته صنعتي مديون آتش است . آتش گرما مي دهد روشني
مي بخشد، كوره هاي صنايع را داغ مي كند، پخت و پز را آسان ميكند و بطور كلي ميتوان گفت بدون آتش زندگي خيلي سخت و مشكل ، صنايع و كارخانجات تعطيل و برگشتن جامعه به زمان عصر حجر خواهد بود . بنابراين مي بينيم كه آتش خدمت بزرگي به دنيا و جهان بشريت كرده و به همين لحاظ از قديم الايام مورد توجه و احترام بشر قرار گرفته است .

ضرب المثلي است كه مي گويد آتش خدمتگزار خوبي است اما ارباب بدي است ، يعني هر كجا كه ما خطر آتش را جدي نگـيريم و يا آگاه به خطرات آن نباشيم هر لحظه ممكن است حريقي رخ دهد و هر آنچه را در پيرامون خود دارد بسوزاند .

خطرات حريق همواره متناسب با پيشرفتهاي تكنولوژي برق آسا منحنی صعودي      مي پيمايد ، لذا پيوسته بر تعداد و شدت حريق ها و انفجارات و در نتيجه بر مقدار خسارات و تعداد تلفات و جراحات بمراتب افزوده مي شود و دانش بشري با وجود قرنها تلاش پيگير راه حل قاطعي براي خنثي كردن كامل حريق و انفجار نيافته است . اما بررسي آمارهاي دقيق حريق توسط كشورهاي مترقي ثابت نموده كه بيش از 75 تا 80 درصد حريقها قابل پيش بيني و پيشگيري مي باشد و در صورت استفاده صحيح از ادوات و تجهيزات آتش نشاني عصر حاضر و آموزش و تمرين واقعي كافي و مداوم مي توان خسارات و تلفات حريقهاي غير قابل پيش بيني را نيز به حداقل ممكن كاهش داد . پيش بيني و پيشگيري خطرات حريق ، ايجاد اطلاعات پر دامنه و عميق علمي و فني مي نمايد كه از يك قرن پيش ضرورت آن كاملاً احساس و به ايجاد رشته مهندسي حفاظت از حريق منجر گرديد كه همواره وسعت معلومات و اهميت آن سیري  صعودي داشته ، زيرا  به ناچار بايستي با تكنولوژي روز همگام شود و با تهيه و تدوين انواع آئين نامه ها و استانداردهاي معتبر و رعايت و اجراي آنها تا جايي كه ممكن است از بروز حريقهاي احتمالي كاسته شود .

حريق ممكن است به هر نوع ساختمان ، تأسيسات يا  محوطه ای حمله ور شود ، هيچ خانه ، مدرسه ، اداره ، كارخانه، آزمايشگاه ،‌بيمارستان ، انبار ، جنگل ، مزرعه ،‌كشتي ، هواپيما ،‌ قطار، خودرو و… نيست كه از خطر آتش سوزي مصون باشد . اگر چند سال در بجای معيني حريقی رخ ندهد علامت مصون بودنش از آتش نيست همانطور كه اگر چندين سال شخصی بيمار نشود دليل مصون بودنش از بيماري نمی باشد . پس آتش سوزي جنبه عمومي داشته در هر جا و براي هركس امكان اتفاق دارد و اغلب متضمن خسارات سنگين مالي و تلفات و جراحات جاني است . بايد در نظر داشت كه حفاظت از حريق به هيچ وجه در انحصار سازمانهاي آتش نشاني و يا واحدهاي آتش نشاني نمي باشد . اينها اگر به وظايف خود خوب عمل كنند و وسايل كافي و تجهیزات به روز در دست داشته و آموزش و تمرين صحيح و مداومي نیز دارا باشند تنها كمك یار خواهند بود و حفاظت اصلي با خود اشخاص و صاحبان صنايع و حرف و مديران سازمانها و دستگاههاي مختلف دولتي و غیر دولتی است .

در غير اينصورت به اين ماند كه شخصي بدليل بيمه عمر بودن و وجود بيمارستان در شهر مربوطه به سلامت خود و پيشگيري از خطرات و تصادفات توجه نكند . بديهي است كه نتيجه ای جز تباهي نيست .

اصول و مباني پیشگیری از حریق:

ايمني از حريق در ساختمانها و اماکن به كمك تحقيق ، طراحي و مديريت ميسر مي گردد ، دامنه مطالعاتي آن بسيار وسيع و شامل علوم مختلف در رشته هاي گوناگون می باشد. عــلاوه بـر علـوم فنـي و تجـربي در صـنعت سـاختمــان ، از علـوم اداري ، روان شناسي ، جامعه شناسي و دانش هاي مشابه نيز استفاده مي شود كه هر يك به نحوي و اندازه اي در آن سهيم هستند .

روش های دستيابي به ايمني از حريق:

1- شناخت علل حريق و كوشش براي جلوگيري از بروز آن.

2- شناسائي علل رشد و گسترش حريق و كوشش براي مصون و محفوظ ماندن در مقابل آن .

3- يادگيري اداره کردن (مهار) حريق و كوشش براي كنترل و خاموش نمودن آتش سوزي .

 

در عمل ، با علم و آگاهي به اينكه حريق ها چگونه بروز مي كنند ، چطور گسترش  مي يابند و به چه نحوي مي توان آنها را كنترل و خاموش نمود ،‌از طريق انجام برنامه هايي جداگانه براي فراهم نمودن ايمني به شرح زير میتوان اقدام نمود:

 

الف ) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي پيشگيري از بروز حريق

ايـن گروه بـرنامه ريزي ها شامل تمام ملزومات و اقداماتـي است كه به نحـــوي موجبات آتش سوزي و بروز حريق را از ميان بردارند . فعاليتهايي مانند كوششهاي تحقيقاتي و تعليماتي پيرامون مسائل گوناگون آتش گيري و آتش سوزي ، تهيه و تنظيم و آموزش توصيه ها و پيشگيريها ، توسعه روش هاي اداري و خدمات ايمني و به طور كلي تمام اقداماتي كه در مجموع به خاطر رو به رو نشدن با آتش سوزي بكار ميروند ، از اين زمره اند . اين گروه فعاليتها معمولاً در مراكزي مانند دانشگاهها ، آزمايشگاههاي آتش و حريق شناسي ، سازمانهاي پژوهشهاي علمي و صنعتـي ، مـؤسسه هاي تحقيقاتي و تهيه استاندارد و گاهي شركتهاي بيمه آتش سوزي انجام مي گيرد ، اين اقدامات همگي تحت عنوان ممانعت از حريق نام برده مي شوند .

 

ب) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي ساختماني محافظت در برابر حريق

بطـور كلي اين كوشش ها به منظور فراهم نمودن شرايطي از پيش بررسي ، تدارك و طــرح مي شوند تا در صورت وقوع حريق ، تلفات و زيانهاي جاني و مالي ناشي از آتش سوزي به كمترين مقدار برسد . اين طرز عمل را در حقيقت نوعي مواجه شدن با حريق به شكل ساكن و غير عامل است ، در جهت محافظت مواجه شونده ها ( اعم از انسان ، ساختمان و غيره ) و همچنين كنترل و جلوگيري از رشد ، گسترش و ادامه آتش سوزي به كار گرفته مي شود . اين دور انديشي ها در قلمرو و موضوع فعاليت مؤسسه هاي تحقيقاتي ممانعت از حريق نيست و بيشتر در حوزه فعاليت سازمانهايي است كه بر صنعت ساختمان و ساخت نظارت دارند. اصطلاح محافظت در برابر حريق در اينجا مترادف با افزايش ايمني ، قابليت ، استعداد ، تاثير ناپذيري و مقدار مقاومت مواجه شونده در برابر آتش سوزي و گسترش حريق به كار مي رود .

 

ج) ايجاد سازمانهاي آتش نشاني و توسعه تدابير و تعليمات اطفاي حريق

اين گروه برنامه ها مواقعي بكار گرفته مي شوند كه حريق وقوع يافته و ناچار بايد به طور فعال و عامل با آن مبارزه كرد . در واقع ، آخرين تلاشهايي هستند كه به اميد حفظ ايمني مي توان به آنها متوسل شد . هـزينه بـه كـارگيري ايـن كوششها نسبتـاً زياد است اما در مواردي كه آگاهي دانش و فرهنگ ممانعت و محـافظت براي دستيابي به ايمني كفــايت نمي كند ، ضمن از دســت رفتن بخشي از ايمني ، الزاماً بايد در ايجاد و توسعه فنون مبارزه با حريق و تنظيم و تعليم عمليات و تدابير آتش نشاني نيز همت گـماشت .

لازم به توضيح است كه بسياري از كوششها حالتي مشترك داشته و ميتوان آنها را جزء همه گروه ها منظور نمود . تأمين شبكه آبرساني شهري وصنعتی براي عمليات اطفاء حريق ، آموزش همگاني و بالا بردن فرهنگ عمومي در مورد آتش نشاني و آتش سوزي ، تدارك وسايـل خودكــار خاموش كننده ( شبكه آب افشان اتوماتيك و …. )  و جلو گيري از حريق در ساختمانها  و مانند آن از اين گونه كوشش ها هستند .

 

رشد سریع و روز افزون صنایع مختلف و ماهیت وجود پتانسیل آسیب به افراد، محیط زیست و تجهیزات باعث شده تا مقوله بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) به شکل سیستماتیک در تمامی فازهای مرتبط به ساخت یک واحد صنعتی شامل مکانیابی، نصب، راه ‌اندازی و بهره ‌برداری مورد توجه ویژه قرار گیرد.

اصول بهداشت ایمنی و محیط زیست (HSE) به عنوان اولین کتاب مرجع HSE در ایران توسط انتشارت خانیران به چاپ رسیده است و در آن به بررسی سیستم‌ های مدیریت (HSE) و نقش آن‌ها در سازمان، اصول بهداشت محیط، اصول ایمنی در صنعت، اصول ایمنی حریق_، عوامل زیان ‌آور‌ در محیط کار، ارگونومی، وسایل حفاظت فردی، برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS)، استرس شغلی و مديريت آن، HSE در فرآیندهای صنعتی و قوانین و مقررات ‌HSE می ‌پردازد. با توجه به این باورکه برنامه‌ های توسعه کشور بر مبنای توسعه پایدار به ‌ویژه تکیه بر سرمایه ‌های انسانی و اجتماعی می ‌باشد و حفظ این موارد نیازمند نشر و توزیع علم است و بخشی از این علم مدیریت HSE می‌ باشد که استفاده کارآمد از آن که باعث ارتقای سطح کیفی کل مجموعه‌ های مرتبط خواهد گشت مورد نیاز است.

 

نویسنده : دکتر حسن هویدی

انتشارات خانیران      (1392)      650صفحه     32500 تومان      تلفن: 5 ‌و 66591504

این كتاب نگرش جامعی از موضوعات و ملاحظات مربوط به پیشگیری از حریق را فراهم کرده است. فصول گوناگون کتاب حاوی راهنمایی­ های مفید و قابل استفاده برای آتش‌نشانان، مدیران، مهندسان و کارشناسان حریق، دانشجویان و محققان می­باشد.

در این کتاب علاوه بر فعالیت­ های پیشگیرانه حریق، نحوه سازماندهی سیستم­ های ارائه خدمات آتش­نشانی نیز تحت فصول مجزا و با عناوین مدیریت و عملیات در سازمان­های آتش­نشانی، سیستم­ های اطلاعاتی, ایمنی و سلامت شغلی، ایستگاه­ ها و تسهیلات آموزشی آتش­ نشانی، سیستم­ های ارتباطی، خودروها و تجهیزات آتش­نشانی و تجهیزات حفاظت فردی بررسی شده است.

همچنین موضوعات عملیاتی مهم مانند اطفای حریق در مراتع و جنگل­ ها، حوادث ناشی از مواد خطرناك، عملیات نجات فنی، حریق­ های ساختمانی و خدمات پزشكی اورژانس نیز چند فصل را به خود اختصاص داده‌اند.

 

نویسندگان: دكتر همایون لاهیجانیان، دكتر حسین طلا، مهندس سمیه تائبی

انتشارات فن‌آوران      (1386)      144 صفحه    تلفن: 66953998

مواد زائد جامد به مجموعه مواد ناشی از فعالیت های انسان و حیوان که معمولا جامد بوده و به صورت ناخواسته و یا غیر قابل استفاده دور ریخته می شوند اطلاق می گردد. این تعریف به صورت کلی در برگیرنده همه منابع، انواع طبقه بندی ها، ترکیب و خصوصیات مواد زائد بوده و به سه دسته کلی زباله های شهری، زباله های صنعتی و زباله های خطرناک تقسیم می گردند.

جمع آوری و دفع مواد زائد جامد یکی از مشکلات اصلی است که طراحان و برنامه ریزان شهری در بسیاری از کشورهای در حال توسعه با آن روبرو هستند. توده های زشت مواد زائد، کانال های روباز پرشده از مواد زائد و آب گذرهای مسدود شده به وسیله زباله و دیگر فضولات، همگی نشان دهنده این موضوع است که ساکنین بسیاری از شهرهای در حال توسعه در معرض بیماری های منتقله توسط پاتوژن ها و پارازیت های موجود در این مواد زائد، مزاحمت ها و مخاطرات ناشی از آن قرار دارند.

 

نویسندگان: مهندس مریم خدادادی، مهندس محمد حسین ساقی و دکتر محمدتقی صمدی

انتشارات خانیراد      (1391)      190 صفحه      6700 تومان       تلفن: 66965396

ايمني از حريق در ساختمانها و اماكن به كمك تحقيق ، طراحي و مديريت ميسر مي گردد ، دامنه مطالعاتي آن بسيار وسيع و شامل علوم مختلف در رشته هاي گوناگون مي باشد. عــلاوه بـر علـوم فنـي و تجـربي در صـنعت سـاختمــان ، از علـوم اداري ، روان شناسي ، جامعه شناسي و دانش هاي مشابه نيز استفاده مي شود كه هر يك به نحوي و اندازه اي در آن سهيم هستند .

روش هاي دستيابي به ايمني از حريق:

1- شناخت علل حريق و كوشش براي جلوگيري از بروز آن.

2- شناسائي علل رشد و گسترش حريق و كوشش براي مصون و محفوظ ماندن در مقابل آن .

3- يادگيري اداره كردن (مهار) حريق و كوشش براي كنترل و خاموش نمودن آتش سوزي .

 در عمل ، با علم و آگاهي به اينكه حريق ها چگونه بروز مي كنند ، چطور گسترش  مي يابند و به چه نحوي مي توان آنها را كنترل و خاموش نمود ،‌از طريق انجام برنامه هايي جداگانه براي فراهم نمودن ايمني به شرح زير ميتوان اقدام نمود:

 الف ) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي پيشگيري از بروز حريق

ايـن گروه بـرنامه ريزي ها شامل تمام ملزومات و اقداماتـي است كه به نحـــوي موجبات آتش سوزي و بروز حريق را از ميان بردارند . فعاليتهايي مانند كوششهاي تحقيقاتي و تعليماتي پيرامون مسائل گوناگون آتش گيري و آتش سوزي ، تهيه و تنظيم و آموزش توصيه ها و پيشگيريها ، توسعه روش هاي اداري و خدمات ايمني و به طور كلي تمام اقداماتي كه در مجموع به خاطر رو به رو نشدن با آتش سوزي بكار ميروند ، از اين زمره اند . اين گروه فعاليتها معمولاً در مراكزي مانند دانشگاهها ، آزمايشگاههاي آتش و حريق شناسي ، سازمانهاي پژوهشهاي علمي و صنعتـي ، مـؤسسه هاي تحقيقاتي و تهيه استاندارد و گاهي شركتهاي بيمه آتش سوزي انجام مي گيرد ، اين اقدامات همگي تحت عنوان ممانعت از حريق نام برده مي شوند .

 ب) تدوين و اجراي استانداردها و آئين نامه هاي ساختماني محافظت در برابر حريق

بطـور كلي اين كوشش ها به منظور فراهم نمودن شرايطي از پيش بررسي ، تدارك و طــرح مي شوند تا در صورت وقوع حريق ، تلفات و زيانهاي جاني و مالي ناشي از آتش سوزي به كمترين مقدار برسد . اين طرز عمل را در حقيقت نوعي مواجه شدن با حريق به شكل ساكن و غير عامل است ، در جهت محافظت مواجه شونده ها ( اعم از انسان ، ساختمان و غيره ) و همچنين كنترل و جلوگيري از رشد ، گسترش و ادامه آتش سوزي به كار گرفته مي شود . اين دور انديشي ها در قلمرو و موضوع فعاليت مؤسسه هاي تحقيقاتي ممانعت از حريق نيست و بيشتر در حوزه فعاليت سازمانهايي است كه بر صنعت ساختمان و ساخت نظارت دارند. اصطلاح محافظت در برابر حريق در اينجا مترادف با افزايش ايمني ، قابليت ، استعداد ، تاثير ناپذيري و مقدار مقاومت مواجه شونده در برابر آتش سوزي و گسترش حريق به كار مي رود .

 ج) ايجاد سازمانهاي آتش نشاني و توسعه تدابير و تعليمات اطفاي حريق

اين گروه برنامه ها مواقعي بكار گرفته مي شوند كه حريق وقوع يافته و ناچار بايد به طور فعال و عامل با آن مبارزه كرد . در واقع ، آخرين تلاشهايي هستند كه به اميد حفظ ايمني مي توان به آنها متوسل شد . هـزينه بـه كـارگيري ايـن كوششها نسبتـاً زياد است اما در مواردي كه آگاهي دانش و فرهنگ ممانعت و محـافظت براي دستيابي به ايمني كفــايت نمي كند ، ضمن از دســت رفتن بخشي از ايمني ، الزاماً بايد در ايجاد و توسعه فنون مبارزه با حريق و تنظيم و تعليم عمليات و تدابير آتش نشاني نيز همت گـماشت .

لازم به توضيح است كه بسياري از كوششها حالتي مشترك داشته و ميتوان آنها را جزء همه گروه ها منظور نمود . تأمين شبكه آبرساني شهري وصنعتي براي عمليات اطفاء حريق ، آموزش همگاني و بالا بردن فرهنگ عمومي در مورد آتش نشاني و آتش سوزي ، تدارك وسايـل خودكــار خاموش كننده ( شبكه آب افشان اتوماتيك و …. )  و جلو گيري از حريق در ساختمانها  و مانند آن از اين گونه كوشش ها هستند.

 

بهترین نوع آشکارسازی دود برای فضاهای وسیع و محیط های  باز

آشکار سازی دود با تکنولوژی قدیمی ، همانند آشکارسازهای دود خطی (Beam Detector) یا آشکارسازهای دود نقطه ای طبق تجربیات گذشته برای فضاهای با وسعت بالا و محیط باز با چالش های گوناگونی روبرو بوده اند.

 در اینگونه فضاها به دلیل نوع چیدمان آشکارسازهای دود، مشکلاتی از قبیل ارتفاع بلند سقف ها و یا گاها جریان هوا سبب رقیق شدن دودی می شود که به آشکار ساز می رسد و این امر عملکرد آشکارساز را بسیار ضعیف می نماید.

که البته این تنها مشکل پیش رو نیست، بلکه تست و نگهداری دوره ای این تجهیزات نیز به سختی انجام می گیرد.

مسئله بسیار مهمی که در شیوه آشکارسازی دود در محیط های وسیع  به روشهای سنتی وجود دارد این است که مدت زمان بسیار زیادی طول می کشد تا دود تشخیص داده شود و این امر حفاظت از اموال  را در مقابل تهدید آتش سوزی در فضاهایی نظیر نیروگاه ها، انبارها، سالن های مختلف از جمله سالن های ورزشی، تونل ها و یا در محیط های بیرونی از قبیل انبارهای فضای باز، انبارهای الوار و یا باراندازها با مشکلات فراوانی مواجه می کند.

آشکارسازهای دود ویدئویی یا دوربین های آشکارسازی دود که به اختصار (VISD) گفته می شوند بسیاری از این مشکلات را بر طرف می کنند.

این نوع از آشکارسازها، دود را دقیقا در محل تولید آن یعنی در محلی که آتش پدید آمده است تشخیص می دهند و با این وجود نیازی به انتظار جهت بالا آمدن دود و یا حرارت برای تشخیص آتش ندارند.

دوربین آشکارسازی دود یک تکنولوژی مبتکرانه است که در آن از تکنولوژی دوربین های دیجیتال و نرم افزار پردازشگر استفاده شده است. این تکنولوژی بسیار قدرتمند و با سرعت عملکردی بالاست که می تواند بین شعله و دود در زمان تشخیص تمایز قائل شود. از همه مهمتر اینکه این دوربین می تواند عکسی در زمان واقعه  جهت بازبینی لحظه ای فراهم کند که به اپراتور کمک می کند تا به سرعت محل وقوع آتش را تشخیص و عکس العمل مناسب را نشان دهد.

همانند سایر سیستم های حفاظتی، دوربین آشکار ساز دود رخداد پیش آمده را ضبط می کند تا بررسی های لازم جهت برنامه ریزی اقدامات پیشگیرانه صورت پذیرد.

چگونگی عملکرد دوربین های آشکارساز دود

تکنولوژی ساخت آن مشابه سایر دوربین های آنالیز کننده در صنعت سیستم های حفاظتی  است. این نوع دوربین ها برای تشخیص شعله و یا دود طراحی شده اند که بهترین نشانه ها در زمان وقوع آتش می باشند. عکسی که با دوربین گرفته می شود به یک پروسسور ارسال شده که کار آن آنالیز تصاویر جهت تشخیص دود  و یا شعله است و در زمانی که پروسسور دوربین، دود و یا شعله را تشخیص بدهد یک سیگنال به سیستم اعلان حریق ارسال می کند. دقیقا همانند سایر آشکارسازهای آتش.

 در طول سالیانی که این تجهیز در سایت های مختلف نصب و مورد تست و بهره برداری قرار گرفته است نرم افزار داخلی آن بسیار تغییر کرده و دوربینهای نسل جدید بسیار قابل اطمینان تر شده اند که از آن جمله می توان به محدود شدن آلارم های کاذب و آشکارسازی واقعی آتش توسط این تجهیز اشاره نمود. 
 

این نوع دوربین ها بهتر است در چه مکان هایی مورد استفاده قرار بگیرند :

    ·         تاسیسات مشخص
    ·         فضاهای بزرگ دارای سقف های بلند
    ·         فضاهایی که در آنها تجهیزات و اموال با ارزش نگهداری می شود.
    ·         جهت آشکار سازی آتش در فضاهای بیرونی

 

استفاده از دوربین های آشکار ساز برای آشکار سازی شعله

یکی از مشخصه های ویژه و بارز این نوع از آشکارسازها قابلیت تشخیص شعله در زمان  وقوع حریق است. پروسسور این آشکارساز با تشخیص تغییرات روشنایی نور در پیکسل عکس های مختلف که توسط دوربین گرفته می شود در زمانی که میزان این تغییرات به اندازه یک شعله تشخیص داده شود آنرا به عنوان آلارم آتش به سیستم اعلان حریق ارسال می کند.

استفاده از دوربین های آشکار ساز برای آشکار سازی دود

در این مورد نیز همانند آشکارسازی که برای تشخیص شعله انجام می گیرد پیکسل به پیکسل عکس های گرفته شده آنالیز و با یکدیگر مقایسه می شود و در صورتیکه هرگونه فضای کدر که به دلیل وجود و حرکت دود در زمان مقایسه عکس ها نسبت به هم مشاهده شود یک سیگنال  آلارم آتش به سیستم اعلان حریق ارسال می کند.

 آشکار سازی فعال و پیش فعال

دوربین آشکار ساز دود جهت آشکار سازی نیازی به رسیدن شعله یا دود به داخل خود ندارد یعنی بصورت کاملا فعال همواره در جستجوی شعله و دود می باشد. در مقایسه با آشکار سازهای پیش فعال از قبیل آشکارساز دود نقطه ای

یا خطی، این نوع آشکار ساز سرعت پاسخدهی بسیار بالاتری دارد. آزمایشات صورت گرفته بر روی این نوع آشکار ساز نشان داده است که سرعت پاسخدهی آن همانند سایر  آشکارسازهای  فعال می باشد. در یک آزمایش ساده مشخص شد که سرعت پاسخدهی آن از آشکار ساز دود نمونه گیر هوا هم بالاتر بوده و واکنش سریعتری در تشخیص دود از خود نشان می دهد. همچنین از نظر سرعت تشخیص شعله آتش در زمان آتش سوزی سرعت واکنشی برابر با آشکارسازهای شعله نوع UV/IR  دارد. که تمام این مزیت ها نشان دهنده ارزش این نوع آشکار سازها برای استفاده در محیط های باز و فضاهای وسیع می باشد.

نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید!

بررسی کامل شعله با پایه­ی هیدروکربن نشان داد که در این شعله­ گاز CO2 متصاعد شده از اثر سوختن دارای IR تولیدی در رنج 4.3 تا 4.4 میکرومتر می­باشد.

هم­چنین با بررسی­های بیشتر در طیف 0.9 تا 3 میکرون (IR متساعد شده از انرژی خود شعله) مقادیر عظیمی IR وجود دارد.

دتکتور  IR/IR  که می­تواند جهت سوختن مواد با پایه­ی هیدروکربن از پروسس دو طیف 4.3 تا 4.4 میکرون و 0.9 تا 3 میکرون که در اصل نسبت سنجی یا تفاضل سنجی می­نماید. (طیف 0.9 تا 3 میکرون بسیار حجیم می­باشد.) و هم­چنین وجود یک پروسسور که از وجود خطا در فضای حفاظتی می­کاهد، استفاده نماید. این دتکتور نسبت به انواع قبل برد و قابلیت اطمینان بیشتری دارد. دتکتورهای IR/IR برای طیف­های 0.8 تا 1 میکرون و 14.7 تا 16 میکرون هم طراحی و ساخته می­شوند.

اساس کار:

1-    آنالیر فیلکرها

2-    اندازه­گیری تشعشع و طول موج دریافتی

3-    نسبت سنجی بین دو سیگنال رسیده از دو سنسور مادون قرمز

در این دتکتور بیس تشعشع 4.3 تا 4.4 میکرون ناشی از CO2­ می­باشد. برد مطلوب این دتکتور 20 متر جهت (2sq ft2 ) شعله خواهد بود.