بررسی مقاومت ساختمان‌ها در برابر حریق و نقش سیستم‌های اسپرینکلر

بررسی مقاومت ساختمان‌ها در برابر حریق و نقش سیستم‌های اسپرینکلر

از  سال 1874میلادی که اسپرینکلر توسط “هنری پارملی” اختراع شد، این وسیله نسبتاً ساده که گروهی از صاحبنظران آن را بعنوان بهترین و کارآمد ترین وسیله ایمنی ساخته شده تا به امروز می دانند، با استفاده از تجهیزات رایج در شبکه های لوله کشی نظیر شیرآلات ، لوله و اتصالات مربوطه با هدف حفظ جان و مال افراد در برابر حریق بکارگرفته شده است. جالب است بدانیم هیچ ساختمان مجهز به سیستم اسپرینکلر دچار خسارت سنگین نشده و در انگلستان تاکنون مرگ ناشی از حریق در خانه های مجهز به سیستم اسپرینکلر گزارش نشده است.

در سال 1896 میلادی پس از کسب مقبولیت و محبوبیت سیستمهای اسپرینکلر در ایالات متحده آمریکا، جهت هماهنگ نمودن و یکپارچه سازی طراحی این سیستمها ، کارخانجات تولید کننده اسپرینکلر، شرکت های بیمه و سازمانهای آتش نشانی، ائتلاف ملی حفاظت از حریق(National Fire Protection Association)  یا NFPA را تشکیل دادند. اولین مجموعه تهیه شده با کد 13 به سیستمهای اسپرینکلر اختصاص یافت. امروزه NFPA نزدیک به 300 کد در زمینه های مختلف ایمنی منتشر نموده است.

به استناد NFPA 13 در  طراحی سیستمهای اسپرینکلر پس از بررسی ریسک موجود ، منابع آب مورد نیاز سیستم، نوع و جهت نصب اسپرینکلرانتخابی،….. تعداد اسپرینکلر مورد نیاز در فواصل مشخص نصب می شوند. در هنگام حریق فقط تعداد اندکی از اسپرینکلرها  تحت تأثیر حرارت بوجودآمده فعال شده و حریق را  کنترل یا اطفاء می نمایند. با توجه به آمارهای منتشر شده 37% از آتش سوزیهای تنها با فعال شدن یک اسپرینکلر، 56% با کمتراز سه اسپرینکلر و 83% باکمتر از 10 اسپرینکلر کنترل یا اطفاء شده اند.  با وجود تمام امتیازات ، برخی افراد نگران فعال شدن تصادفی اسپرینکلرها و  خیس شدن محیط کار یا زندگی خود هستند، برای رفع این نگرانی کافیست بدانیم تا به امروز، به ازاء هر 16،000،000 اسپرینکلر نصب شده فقط یک اسپرینکلر بطور تصادفی فعال شده است. که این عدد در مقایسه با آمار مرتبط با نشتی شبکه های آب مصرفی ساختمانها بسیار ناچیز است.

بطور خلاصه هدف از نصب سیستمهای اسپرینکلر عبارتند از:

–         حفاظت از جان انسانها

–         حفاظت از اموال افراد

–         حفاظت از سازه و جلوگیری از فروریزی ساختمان

در این بخش به بررسی تأثیر سیستمهای اسپرینکلر بر روی افزایش مقاومت ساختمان در برابر حریق می پردازیم:

بر اساس کدهای ساختمانی، سازه ها با توجه به ” قابلیت سوختن” و “مقاومت در برابر حریق”  اجزاء تشکیل دهنده آنها تقسیم بندی می شوند . با توجه به  این تقسیم بندی ،  مساحت، ارتفاع و کاربری ساختمانها ، تعیین  می گردد.

در NFPA 220 با عنوان ”  استاندارد برای انواع سازه های ساختمانی”، مقاومت مواد در معرض حریق، در مدت زمان مشخص (بر اساس ساعت)  اندازه گیری شده است. بر اساس نمودار مندرج در NFPA 251 (نمودار 1)  دیوار یا جداکننده ها با میزان ( Rate)  یک ساعت(1-hour)  ، باید توانایی تحمل دمای 1700 درجه فارنهایت را در مدت یک ساعت، بدون فروپاشی داشته باشند.

نمودار 1-  منحنی میزان مقاومت مواد در برابر حریق

هدف از تعریف” میزان مقاومت مواد در برابر حریق” عبارت است از:

– محدود کردن قابلیت سوختن اجزاء ساختمان جهت جلوگیری از فروریزی در هنگام حریق

–  تهیه موانع جهت جلوگیری از  گسترش حریق درون ساختمانها و سرایت به ساختمانهای مجاور

– محدود کردن خطر آتش سوزی با کنترل اندازه و ارتفاع ساختمانها ( متناسب با هر سازه)

بطور کلی سازه ساختمانها از نظر مقاومت در برابر حریق به  پنج گروه تقسیم می شوند، که با  اعداد یونانی I، II ، III ، IV و V نمایش داده می شوند و بترتیب I بیشترین و Vکمترین مقاومت در برابر حریق را دارد.

جدول 1  مقایسه بین گروه ها را در قسمتهای مختلف ساختمان نشان می دهد. بعنوان مثال I 443 را در نظر بگیرید:

عدد اول (4) میزان مقاومت مورد نیاز دیوارهای خارجی تحمل کننده بار ، عدد دوم(4) میزان مقاومت مورد نیاز دیوارهای داخلی تحمل کننده بار، ستون ها، تیر،خرپا و طاق و عدد سوم (3) میزان مقاومت مورد نیاز سازه کف و سقف ساختمان را در برابر حریق و  بر حسب ساعت نمایش می دهد.

 

میزان مقاومت در برابر حریق (بر حسب ساعت) برای سازه های Type I تا Type V

گروه V

گروه IV

گروه III

گروه II

گروه I

  

000

111

2HH

200

211

000

111

222

332

443

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

2

 

2

 

 

 

2

 

2

 

2

 

 

 

2

 

2

 

2

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

2

 

1

 

 

 

3

 

3

 

3

 

 

 

4

 

4

 

4

دیوارهای خارجی تحمل کننده بار

 

–  تکیه گاه بیش از یک طبقه ، ستون یا دیوارهای دیگر است

 

– فقط تکیه گاه یک طبقه است

 

–  فقط تکیه گاه سقف است

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

1

 

1

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

2

 

1

 

 

 

3

 

2

 

2

 

 

 

4

 

3

 

3

دیوارهای داخلی تحمل کننده بار

 

–  تکیه گاه بیش از یک طبقه ، ستون یا دیوارهای دیگر است

 

– فقط تکیه گاه یک طبقه است

 

–  فقط تکیه گاه سقف است

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

H¹

 

H

 

H

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

2

 

1

 

 

 

3

 

2

 

2

 

 

 

4

 

3

 

3

ستونها

 

–  تکیه گاه بیش از یک طبقه ، ستون یا دیوارهای دیگر است

 

– فقط تکیه گاه یک طبقه است

 

–  فقط تکیه گاه سقف است

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

H

 

H

 

H

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

0

 

0

 

0

 

 

 

1

 

1

 

1

 

 

 

2

 

2

 

1

 

 

 

3

 

2

 

2

 

 

 

4

 

3

 

3

تیر، خرپا و طاق

 

–  تکیه گاه بیش از یک طبقه ، ستون یا دیوارهای دیگر است

 

– فقط تکیه گاه یک طبقه است

 

–  فقط تکیه گاه سقف است

0

1

H

0

1

0

1

2

2

3

سازه کف

0

1

H

0

1

0

1

1

5/1

2

سازه سقف

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

دیوارهای خارجی بدون بار

 

1 – H بیانگر سازه های Heavy Timber بوده که  دارای نمای زیبا ، استحکام بالا و  مقاومت مناسبی در برابر حریق هستند.

جدول 1- میزان مقاومت سازه ها در برابر حریق( بر حسب ساعت) برای گروه های I تا V

در جدول 2 مقایسه ای بین استانداردهای NFPA وIBC )مقررات بین المللی ساختمانها (در خصوص مقاومت قسمتهای مختلف ساختمان در برابر حریق نمایش داده شده است.

بخاطر داشته باشید براساس IBC تقسیم بندی به دو نوع A وB صورت گرفته ، که نوع A نشان دهنده وجود پوشش روی بخشهای فولادی است. ( با وجود اینکه فولاد غیرقابل اشتعال است، اما استحکام خود را در حدود 1200 درجه فارنهایت از دست می دهد، این در حالیست که در هنگام حریق دمای بوجود آمده چند برابر این مقدار است.) در نوع Bپوششی بر روی فولاد استفاده نمی شود.

 

میزان مقاومت اجزاء ساختمان (بر حسب ساعت) در برابر حریق  بر اساس استانداردهای مختلف

NFPA 220, 101

I-443

I-332

I-222

II-111

II-000

III-211

III-200

IV-2HH

V-111

V-000

IBC

–

I-A

I-B

II-A

II-B

III-A

III-B

IV-HT

V-A

V-B

NFPA 5000

I-442

I-332

I-222

II-111

II-000

III-211

III-200

IV-2HH

V-111

V-000

دیوارهای خارجی تحمل کننده بار

4

3

2

1

0

2

2

2

2¹

1²

0

دیوارهای داخلی تحمل کننده بار

4

3

2

1

0

1

0

1

1

0

سازه های قابی شکل شامل ستون، تیر یاخرپا

4

3

2

1

0

1¹

2²

0

H

1

0

سازه کف شامل تیر و تیرچه

3¹

2²

2

2

1

0

1

0

H

1

0

سازه سقف شامل تیر و تیرچه

2

5/1

1

1

0

1

1¹

0²

H

1

0

 

1  –  مقادیر مورد نظر IBC

2  –  مقادیر مورد نظر NFPA 5000

جدول2 – مقایسه ای بین استانداردهای NFPA وIBC

همانگونه که در جدول مشخص است IBC معادلی برای I 443 ندارد و تقسیم بندی از I-A شروع می شود،  نوع I-A دارای 3 ساعت مقاومت دیوارهای خارجی خارجی تحمل کننده بار، 3 ساعت دیوارهای داخلی، ستون ها ،تیرها …. و 2 ساعت مقاومت کف می باشد.

به هر حال جدول فوق در خصوص محدودیت ارتفاع ساختمان ،تعداد طبقات یا متراژ هر طبقه  کمکی به ما  نمی کند. در جدول 3  ارتفاع ، تعدادطبقات و مساحت هر طبقه ساختمان بر اساس نوع I تا V نمایش داده شده است، ردیفهای بالای جدول به نوع ساختمان بر اساس مقاومت در برابر حریق اختصاص دارد، ردیف چهارم ارتفاع مجاز ساختمان با توجه به هر گروه و بر حسب فوت بیان شده است، ردیفهای بعد محدودیت تعداد ومتراژ هر طبقه را بر حسب  فوت مربع مشخص می کند.

 

   

نوع سازه
   

گروه I

گروه II

گروه III

گروه IV

گروه V
   

A

B

A

B

A

B

H

A

B

بیشترین ارتفاع مجاز ساختمان( ft )

UL¹

160

65

55

65

55

65

50

40

تجاری

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

4

4

4

4

3

1

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

UL

21500

12500

18500

12500

20500

14500

9000

مسکونی 1

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

4

4

4

4

3

2

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

UL

24000

16000

24000

16000

20500

12000

7000

مسکونی 2

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

4

4

4

4

3

2

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

UL

24000

16000

24000

16000

20500

12000

7000

مسکونی 3

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

4

4

4

4

3

3

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

UL

UL

UL

UL

UL

UL

UL

UL

مسکونی 4

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

4

4

4

4

3

2

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

UL

24000

16000

24000

16000

20500

12000

7000

انبار 1

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

4

3

3

3

4

3

1

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

48000

26000

17500

26000

17500

20500

14000

9000

انبار 2

بیشترین تعداد طبقه مجاز

UL

11

5

4

4

4

5

4

2

بیشترین مساحت مجاز هر طبقه( ft²)

UL

79000

39000

26000

39000

26000

38500

21000

13500

 

1- UL به معنی “بدون محدودیت” است.

جدول3- محدودیت ارتفاع، طبقات و مساحت  ساختمانها بر اساس مقاومت در برابر حریق

با توجه به جدول فوق ، نوع I A هیچ محدودیتی در ساخت ندارد،اما درنوع I B حداکثر ارتفاع قابل ساخت 160 فوت و حداکثر تعداد طبقات، 11 طبقه می باشد ، نوع II A ،حداکثر ارتفاع 65 فوت و در کاربری تجاری محدودیت متراژ در هرطبقه 21500  فوت مربع می باشد.

جالب است بدانیم در صورت استفاده از سیستمهای اسپرینکلر، می توان  تعداد طبقات یا مساحت هرطبقه را افزایش داد یا از موادی با میزان مقاومت کمتر در برابر حریق استفاده نمود و نهایتاً بدون آنکه از ایمنی ساختمان کم شود هزینه های مرتبط با سازه را به مقدار قابل توجهی کاهش داد.

 

عناوین برخی کدهای IEC

• IEC60364 Electrical Installation of Building & Fire protection systems

• IEC 60331 & 60332 Test on/for electric cables under fire conditions

• IEC 71: Colors Of Indicating Lights And Push Buttons

• IEC 144: Degree of Protection of Enclosures for LV Switchgear and Control Gear.

• IEC 269: Low Voltage Fuses.

• IEC 337: Control Switches and Switching Devices.

• IEC 439: Factory Built Assemblies Of Low Voltage Switchgear and Control Gear

• IEC 529: Classification Of Degree Of Protection Provided By Enclosure

کتاب مجموعه سئوالات آزمون های کارشناسی ارشد و دکترای بهداشت حرفه ای از سال 1391-1378

مجموعه گردآوری شده مشتمل بر تست های عوامل فیزیکی، عوامل شیمیایی، تهویه صنعتی، سم شناسی شغلی، بیماری های شغلی، ارگونومی و ایمنی و حوادث ناشی از کار آزمون های کارشناسی ارشد و دکترای بهداشت حرفه ای همراه با پاسخ تشریحی طی سال های 1378 تا 1391 می باشد. پاسخ  ها از منابع معتبر و با مشاوره اساتید برجسته دانشگاه ها و دانشجویان برتر این رشته و به صورت کامل نگارش شده اند. این کتاب قابل استفاده برای کلیه دانشجویان و داوطلبین آزمون های رشته بهداشت حرفه ای، سم شناسی، ایمنی، HSE و ارگونومی می باشد.

 

نویسندگان: مهندسان رجبعلی حکم آبادی، حسین فلاح، غلامحسین حلوانی

انتشارات آثار سبحان      (1391)      634 صفحه      29500 تومان     تلفن: 66971112

 

کتاب بهداشت کار

كتاب در 28 فصل نگاشته شده كه در آن مسايلي چون بيماري هاي ناشي از عوامل فيزيكي، مكانيكي، شيميايي، بيولوژيكي، رواني، مسموميت هاي ناشي از فلزات، گازها و بخارات و نمونه برداري از آلوده كننده هاي محيط كار مورد بررسي قرار گرفته است.

 

نویسندگان: پريوش حلم سرشت و اسماعيل دل پيشه

انتشارات چهر (1376)    320صفحه        800 تومان    تلفن: 66469889

دود چیست؟

تعریف دود

دود تشكيل شده از ملكولهاي متفاوت كه از قطر 0.0005 ميكرو متر شروع و تا 10 ميكرومتر ادامه دارند. ملكولهاي بيش از 10ميكرومتر از حيطه دود خارج و در دسته بندي گرد و غبار، پودرها و ملكولهاي ريز ديگر قرار دارند. 

در اين دسته بندي ريز ترين ملكولها ،گازهاي قابل اشتعال با قطر حدودي بين 5 0.000 تا5 0.00 ميكرومتر مي باشند. گازهاي ديگري همچون منواكسيد كربن با قطر حدودي 5 0.00 تا 5 0.0 ميكرومتر در دسته بندي بعدي قرار دارند. تعدادي از گازهاي معروف مثل CH4 نيز در اين دسته قرار گرفته اند ،اما دسته اول قابليت اشتعال فوق العاده اي دارند (قابلیت انفجار). 

هر دو دسته فوق كه كوچكتر از ( 0.01 μm) هستند غير قابل روئيت مي باشند. دسته سوم گازها و دود با قطر بين 0.01 ميكرومتر تا 0.3 ميكرومتر هستند كه قابل روئيت بوده و داراي خاصيت خاص كه مي توان با دتكتور يونيزه آنها را كشف نمود.

در دسته سوم كه بين 0.3 تا 10ميكرومتر قطر دارند، قابليت كشف بوسيله دتكتور نوري (شکست نور یا مانع نورscattering or obstruction ) را دارا مي باشند.

ملكولهاي ريزتر از 5 0.000 ميكرومتر بوسيله آناليزاتور يا شمارنده ملكولها قابل كشف مي باشد دتكتورهاي جديد نوع scattering كه با محفظه خاص وليزر جديد (مانند HSSD) قابليت كشف از 1 0.000 تا 10 ميكرومتر را دارا مي باشند و در تشخيص قطر كوچكتر از 0.1 ميكرومتر از دتكتورهاي خاص مانند CO دتكتور و انواع دتكتورهاي الكتروليتي مي توان بهره گرفت.

در صورتيكه قطر ملكولهاي گفته شده از 10ميكرومتر بزرگتر باشد ، استفاده از دتكتور با فيلتر ورودي ( 10μm ) الزامي مي باشد . 

بعضي از انواع مواد هيدروكربني داراي دود با قطر كمتر از 10ميكرومتر مي باشند ولي زنجيره توليدي تا 50 نانومتر در آنها قابل مشاهده مي باشند (پروپيلن)

عناوین برخی کدهای NFPA

 NFPA 10: Portable Extinguishers •

• NFPA 12: Carbon Dioxide Systems

• NFPA 13: Sprinkler Systems

• NFPA 14: Standpipe, hose Systems

• NFPA 15: Water Spray Systems

• NFPA 24: Private Fire Service Mains

• NFPA 72: Fire alarm & detection systems

• NFPA170: Standard for Fire Safety Symbols

• NFPA 72-A: Standard for The Installation, maintenance and Use of Local Protected Signaling Systems for Guard Tours, Fire Alarm and Supervisory Service

• NFPA 72-B: Standard for The Installation, Maintenance and Use of Auxiliary Protective Signaling Systems for Fire Alarm Service

• NFPA101: Life Safety Code

• NFPA 850: Fire Protection in Power Plants

 

 

 

 

ایمنی از حریق در زندان

ایمنی از حریق در زندان

یکی از دغدغه‌های مسئولین ایمنی شهرها در مواقع بروز حوادثی همچون سیل، زلزله، آتش‌سوزی و … موضوع ضرورت تخلیه‌ی اضطراری افراد و تجمیع آنها در مکانی ایمن و مناسب است. در میان کلیه‌ی تصرفات شهری و صنعتی، برخی سازه‌ها همچون: بیمارستان‌ها، تیمارستان‌ها و زندان‌ها از جمله مراکزی هستند که بنا به ضرورت‌های جانی و سیاسی، امکان هرگونه امدادرسانی، عملیات مقابله با حوادث و … در آنها با معذوریاتی مواجه است که در طرح‌های ایمنی می‌بایست لحاظ گردند. در بیمارستان‌ها امکان خارج‌کردن بیماران بخش‌های ICU ، CCU ، زایمان و … در زمان بروز آتش‌سوزی‌ نیست. در تیمارستان‌ها هرگونه اقدام به جابجایی افراد با مقاومت آنها مواجه و همچنین آسیب‌های بدتری را در پی خواهد داشت. لیکن بروز حریق در زندان‌ها صرف نظر از عمد یا غیرعمدبودن آن، به‌دلیل احتمال بسیاربالای ناتوانی در کنترل اوضاع و بالطبع بروز پیامدهای خاص همچون: فرار زندانیان، زد و خورد با یکدیگر، درگیری با یگان حفاظت، آسیب به امدادرسانان، تبانی با امدادرسانان و … از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. لذا این گفتار به ارائه‌ی راهکارهایی برای نیل به اهداف ایمنی از حریق در زندان‌ها و ندامتگاه‌ها می‌پردازد.

نصب سیستم کشف و اعلام حریق اتوماتیک

به‌دلیل شرایط خاص سیاسی و استراتژیکی ندامتگاه‌ها، ضروری است هرگونه عامل و زمینه ایجاد اختلال در نظم و امنیت موجود، بلافاصله کشف و در لحظات اولیه رفع گردد. لذا این سیستم به لحاظ سرعت عمل بسیار بالا در ردیابی حریق، ضریب خطای قابل اغماض، امکان تلفیق با سایر تجهیزات حفاظت تصویری و فیزیکی و نهایتاً تجهیز محیط به امکانات کاملاً هوشمند کنترل حوادث، نقش بسیار چشمگیری در ارتقای ضریب ایمنی و امنیتی خواهد داشت.

نصب سیستم اطفای حریق اتوماتیک

این تجهیزات نیز با استقرار در اماکن و سازه‌های حساس و خطرپذیر مانند: اسلحه‌خانه، دفاتر بایگانی اسناد، شوفاژخانه‌ها، انبار ملزومات و … حریق را بلافاصله شناسایی و اطفاء می‌نمایند. کارگاه‌های حرفه‌آموزی باید به تجهیزات کامل مقابله با حریق دستی، موضعی و یا خودکار مجهز شوند.

ایجاد پایگاه آتش‌نشانی

باتوجه به اینکه شرایط خاص ندامتگاه‌ها به لحاظ وجود حریم حفاظتی از سکونتگاه‌های شهری و خصوصاً ضرورت بازرسی‌های بسیار دقیق و حساس خودروها و افراد ورودی و خروجی، درصورت وقوع حریق، بُعد فاصله و رعایت تشریفات کنترل ورود و خروج، امکان اطفای حریق را در زمان مناسب به خودروهای آتش‌نشانی شهری نخواهد داد؛ ایجاد پایگاه مذکور با استفاده از سازه‌های موجود و همچنین برگزاری دوره‌های کامل ایمنی و آتش‌نشانی برای برخی نیروهای سازمان و بکارگیری آنها به‌عنوان آتش‌نشانِ امدادگر به‌راحتی حوادثی اعم از آتش‌سوزی، سقوط، اقدام به خودکشی، نشت گاز و مجموعاً کلیه حوادث غیرمترقبه و آسیب‌ها را تحت پوشش و کنترل قرار خواهد داد. با تجهیز یکی از خودروهای وانت موجود در هر ندامتگاه به لوازم اطفای حریق ( برای مقابله با حریق ) و لوازم امداد و نجات ( برای مواقع زلزله، انفجار و … ) می‌توان مجموعه را از حضور نیروهای آتش‌نشانی شهری بی‌نیاز کرد.

بازدید، رفع نقص، سرویس و نگهداری کامل تجهیزات آتش‌نشانی

صرف‌نظر از ضرورت نصب مضاعف کپسول آتش‌نشانی (خاموش‌کننده) در ندامتگاه‌ها، عدم انطباق نوع کپسول با محیط تحت پوشش، شارژ ناقص، قدمت و همچنین صعوبت نحوه‌ی استفاده از برخی از آنها به انضمام نقایص متعدد جعبه‌های آتش‌نشانی موجود، موجبات ناکارآمدی این تجهیزات اولیه‌ی مبارزه با حریق را پدید می‌آورد که می‌بایست ضمن استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی سالم، مطمئن و استاندارد، از پیمانکاران مجرب و دارای صلاحیت در سرویس و شارژ سالیانه آنها بهره‌گیری شود. ضمن آنکه برگزاری مانورهای عملیات آتش‌نشانی با تناوب 6 ماهه و تخلیه یک چهارم مجموع کپسول‌ها در هر مانور، صحت یا سقم عملکرد این تجهیزات را به وضوح نشان می‌دهد.

برگزاری مانورهای مشترک با دو ایستگاه آتش‌نشانی مجاور هر ندامتگاه

برگزاری عملیات مشترک با ایستگاه‌های مجاور و برنامه‌ریزی هایی درخصوص محل فرود هلی‌کوپترهای امدادی و … ، آمبولانس‌ها، ایستگاه‌های کمکی و تانکرهای آبرسان، اسکان اضطراری، انتقال ( تحت کنترل ) بند به بند افراد در مواقع موردنیاز و اعزام جمعی در مواقع وقوع بمباران، سیل، زلزله، رانش زمین، بمب گذاری‌های هدفمند، حوادث جاده‌ای یا ریلی مجاور دیوارهای پیرامونی ندامتگاه‌ها ازجمله تدابیر و تمهیداتی است که توأم با تمرین پدافند غیرعامل نتایج قابل تحسینی را به دنبال خواهد داشت.

نصب علائم و نشانگرهای هشداردهنده و هادی در شرایط اضطراری

نصب هرگونه علائم و نشانه‌های تصویری جهت هدایت افراد در شرایط عادی و اضطراری یکی دیگر از ضرورت‌ها در راستای عدم غافلگیری در مواقع بحرانی است. راهروهایی که مجهز به نوارهای شب‌نما هستند، درمواقع بروز حریق و دودگرفتگی، به‌راحتی مسیر حرکت به سمت محل خروج را به محبوس‌شدگان نشان می‌دهد. درج نوشته‌ی ” درصورت بروز حریق این شیر را ببندید ” در محل شیر اصلی گاز شهری و وجود دستگیره روی شیر نیز موجب می‌شود تا در هنگام آتش‌سوزی این اقدام مانع گسترش حریق و حتی خاموش‌شدن آن شود. تابلوهای برق بایستی مجهز به علامت ” خطر برق‌گرفتگی ” باشند.

کتاب ایمنی و بهداشت شغلی در صنایع آهن و فولاد

انگيزه و علت انتخاب اين كتاب براي ترجمه، در واقع وجود مخاطرات فراوان در صنعت آهن و فولاد از يك سو و فقر كتب و منابع علمي فارسي در زمينه‌هاي مختلف ايمني و بهداشتي از سوي ديگر مي‌باشد.

 

مجموعه دستورالعمل هاي سازمان جهاني كار / آذر آفاقي – عليرضا حسين زاده

انتشارات ويستار (1377)       320صفحه           1300 تومان

کتاب ایمنی و بهداشت برای مهندسین «ایمنی در صنعت»

نویسنده سعی نموده که به طور مشخص در مورد مسایل ایمنی در صنعت گلچینی از کتاب ارزنده «ایمنی و بهداشت برای مهندسین» به نوشته راجر ال برور (چاپ دوم، سال 2006) را که متناسب با سرفصل دروس رشته های ایمنی صنعتی و بهداشت حرفه ای در مقاطع مختلف می باشد را بخوبی ترجمه و در مواردی نیز با توجه به تجربیات خود در رشته مزبور، متناسب با نیازمندی های آموزشی تغییرات مختصری در آن ایجاد نماید. این کتاب تا حدودی جنبه فنی داشته و به خواننده چگونگی جلوگیری از حوادث و ایمن نمودن ماشین آلات و تجهیزات را در صنایع می آموزد. در بخش هایی از کتاب در مورد جنبه های رفتاری انسان  در خصوص ایمنی و همچنین در زمینه مدیریت ایمنی و آنالیز ریسک، مطالب ارزنده ای  به رشته تحریر درآمده است.

 

نویسنده: راجر ال برور     مترجم: مهندس غلامحسین حلوانی

انتشارات آثار سبحان     (1391)       296 صفحه      11800 تومان      تلفن: 66971040

 

نام‌گذاری کابل های کنترل و ابزار دقیقی

Cable Coding

A-: outdoor cable

AG: silver wire

BD: unit-type stranding

C: shield of copper wire braiding

JE: installation cable for industrial electronic

LI: stranded conductor

(ST): static shield made of plastic-coated aluminium foil

Si: silicone insulation

SI: signal cable (SIMATIC cable -trademark Siemens AG)

Y: insulation or sheath of polyvinyl chloride (PVC)

2X: insulation or sheath of cross-linked polyethylene (XLPE)

N: standardised cable

H: insulation or sheath of halogen free material for cable with improved behaviour in case of fire

J: with green-yellow identified core

 

 

 

 

طبقه بندی نواحی مخاطره آمیز آتش

نواحی کم خطر : موقعیتهایی که مجموع مواد قابل احتراق کلاسA یا اسباب و اثاثیه در آن مقدار کمی است . این نواحی می توانند شامل دفاتر کار یا کلاس آموزش و نظایر آن باشند . در این نواحی قسمت عمده مواد داخل آن غیرقابل احتراق هستند و یا به نحوی چیده شده اند که آتش نمی تواند به سرع ت گسترش یابد . مقدار کمی از مواد اشتعال زای کلاسB ، مورد استفاده برای روغنکاری ماشین آلات و نظایر آن می توانند بطور ایمن در این نوع مکان نگهداری شوند.

نواحی عادی (با خطر متوسط ): موقعیتهایی که مجموع مواد قابل احتراق کلاس A و مواد اشتعال زای کلاس B موجود درآنها بیشتر از مقادیری است که در نواحی کم خطر پیش بینی شده است. این نواحی می تواند شامل دفاتر کار ، کلاسهای آموزش، کارگاهها، مراکز تحقیقاتی، پارکینگها ، انبار ذخیره مواد سوختی یا روغنی برای مصارف هفتگی و نظایر آن باشند.

نواحی پرخطر : به موقعیتهایی اتلاق می شود که مجموع مواد قابل اشتعال کلاس B مثل مخزن ذخیره سازی سوخت برای مصارف ماهانه دیزل ژنراتور اضطراری و یا انبار روغن و رنگ و میزان ذخیره آن محصولات بیشتر از مقدار مورد انتظار درنواحی عادی یا با خطر متوسط باشد . همچنین از نواحی دیگر پر خطر مربوط به مواد کلاس C تأسیسات الکتریکی مانند مراکز کلیدخانه (در صورت استفاده از کلیدهای روغنی )و باتری خانه را می توان نام برد.

فاکتورهای مقایسه آژیر فلشرها

– ویژگی های یک آژیر فلشر که می بایست مورد بررسی قرار گیرد:

– تاییدیه ها و گواهینامه ها (بررسی استانداردها)

– IP تجهیز

– نوع نصب برای انتخاب نوع پایه

– شدت صدا بر حسب Db

– شدت نور بر حسب Cd

– پروتکل تجهیز (آدرس پذیر)

– ولتاژ عملکردی (DC)

– جریان حالت معمول مدار (Quiescent) بر حسب میکرو آمپر

– جریان عملکردی (Operating) بر حسب میلی آمپر

– دمای نگهداری و دمای عملکردی

– حداکثر رطوبت مجاز

– تعداد صداها

 

 

 

 

کتاب مهندسی ایمنی

بخش اول كتاب تحت عنوان مفاهيم شامل فصل‌هاي اول و دوم مي‌شود. تاريخچه، مفهوم ايمني سيستم و فرآيند ايمني سيستم و معيارهاي ايمني سيستم در فصل اول مورد بحث قرار گرفته است و در فصل دوم از چرخه عمر سيستم و فازهاي مختلف آن صحبت شده است. بخش دوم كتاب تحت عنوان تكنيك‌هاي شناسايي، ارزيابي و كنترل خطرات شامل فصل‌هاي سوم تا يازدهم مي‌شود. در اين بخش مطالعه عمليات و خطر، تجزيه و تحليل چه مي‌شود اگر؟، تجزيه و تحليل مقدماتي خطر، رديابي انرژي‌ها و تجزيه و تحليل حفاظ‌ها، تجزيه و تحليل خطرات عمليات و پشتيباني، تجزيه و تحليل درخت خطا، حالات شكست و تجزيه و تحليل اثرات آن، تجزيه و تحليل خطرات سيستم و زير سيستم و همچنين تجزيه و تحليل خطرات كاركردي يا تجزيه و تحليل خطرات خطا مورد بحث قرار گرفته است.

 

نویسنده: دكتر ايرج محمدفام
نشر فن‌آوران (1379), 146صفحه، 9500ريال      تلفن: 66953998

بررسی 2 دیدگاه مدیریتی در مقابله با حوادث ، ایمنی ،اطفا حریق و اتش خاموش کن در صنایع

در سطح کارخانه های بزرگ و یا در صنایع کلیدی نظیر صنعت برق، گاه حوادثی روی می دهد که این حوادث در بسیاری موارد ضررهای جبران ناپذیری را وارد می آورد. برخی موارد این ضررها به قدری مخاطره آمیز است که گاه جبران آنها امکان پذیر نیست.
در سطح کارخانه های بزرگ و یا در صنایع کلیدی نظیر صنعت برق گاه حوادثی روی می دهد که این حوادث در بسیاری موارد ضررهای جبران ناپذیری را وارد می آورد. برخی موارد این ضررها به قدری مخاطره آمیز است که گاه جبران آنها امکان پذیر نیست. در مقاله زیر که به وسیله مهندس فرشید اسلامدوست کارشناس شرکت توزیع نیروی برق استان گیلان تدوین شده از دیدگاه علم مدیریت و مکتب های مربوط به آن نحوه مقابله با عوامل خطرآفرین در کارخانه ها، مورد بررسی قرار گرفته است.
حوادث به وجود آمده در صنایع و سازمان های مختلف، همواره با خسارات مالی و جانی همراه بوده است. امروزه به کارگیری اصول و توصیه های ایمنی در صنایع و سازمان ها به دلایل متعددی از جمله پیشرفت فن آوری، امری اجتناب ناپذیر است و کوتاهی و قصور در ایجاد محیط کاری مناسب و بی خطر برای کارکنان، امری غیرقابل اغماض شمرده می شود.
برای در امان بودن از خسارات مختلف ناشی از حوادث، باید تا آنجا که ممکن است از وقوع حوادث مختلف جلوگیری کرد و لازمه جلوگیری از وقوع حوادث، شناسایی و حذف یا کنترل تمامی عوامل خطرآفرین در محیط کاری است.
به طور کلی علت تمامی حوادثی که در صنایع رخ می دهد را می توان در دو دلیل عمده ی زیر خلاصه کرد:
الف) شرایط کاری ناایمن.
ب) اعمال (رفتار) ناایمن.
در تمامی دسته بندی هایی که درمورد علل حوادث انجام شده است، درباره دخیل بودن دو علت فوق در ایجاد حادثه، اتفاق نظر وجود دارد.
در بیان علل فوق اصطلاحات مختلفی به کار برده می شود. به عنوان مثال گاهی ”اعمال ناایمن“ را ”علل رفتاری حوادث“ و ”شرایط ناایمن“ را ”علل محیطی حوادث“ می نامند.
”اعمال ناایمن“ از ناحیه ی انسان بروز می کند. نبود دانش و آگاهی شغلی، نداشتن مهارت کافی، داشتن عادت ها و رویه های نامناسب کاری، آشفتگی های روانی و عدم توانایی جسمانی یا روانی فرد برای انجام کار، از جمله دلایلی هستند که منجر به بروز ناایمنی و در نتیجه حادثه می شوند.
”شرایط کاری ناایمن“ از ناحیه ی دستگاه ها و سیستم های عملیاتی بروز پیدا می کند دستگاه های بی حفاظ یا با حفاظ نامناسب، اشیاء یا تجهیزات معیوب و …. عواملی هستند که منجر به ایجاد شرایط کاری ناایمن می شوند.

●برنامه های ایمنی در پیشگیری از حوادث

مهم ترین هدف از ایجاد ایمنی در یک سازمان، جلوگیری از وقوع حوادث است، برای جلوگیری از وقوع حوادث، باید تمامی عوامل و عللی را که منجر به ایجاد حادثه می شوند، از بین برود یا تا حد ممکن آن ها را کنترل کرد. وظیفه ی متخصص ایمنی، این است که پس از شناسایی علل ایجاد حوادث، با به کار بردن تدابیر و استفاده از روش ها و تکنیک های کارا و مناسب، علل ایجاد حوادث را حذف کند. با توجه به این که تمامی علل حوادث به دو دسته ی ”شرایط کاری ناایمن“ (شکست های سخت افزاری) و ”اعمال ناایمن“ (خطای انسانی) تقسیم می شوند، دیدگاه ها و برنامه های مقابله با این علل نیز به دو نوع جدا از هم تفکیک می شوند.
به طور کلی دو روش عملیاتی برای اجرای برنامه های ایمنی در سازمان ها می توان مشاهده کرد که هر یک در شکل خاص خود، روشی متفاوت برای دستیابی به ایمنی محل کار دارند. این دو روش عملیاتی با عناوین رویه ”کار (مهندسی) مدار“ و رویه ”کارگر مدار“ طبقه بندی می شوند. هر دوی این روش ها در تلاش هستند تا عوامل منفی تاثیرگذار بر برنامه های ایمنی (معمولاَ حوادث و سایر نتایج ایمنی) را کنترل کنند. چگونگی نگرش متخصص ایمنی و سازمان مربوطه اش به علل نتایج منفی ایمنی، تعیین خواهد کرد که کدام رویه در سازمان اجرا شود.

●رویه های کارمدار و کارگر مدار

رویه کارمدار، اغلب با حذف خطرات فیزیکی در محیط کار همواره است، در حالی که رویه ی کارگر مدار، بیشتر با حذف خطرات روانی توأم می شود. رویه ی کارمدار، اغلب به عنوان مدیریت علمی تلقی می شود، اما این بدان معنی نیست که رویه های کارگر مدار، علمی و منطقی نیستند. در واقع رویه های کارگر مداری که روی مدیریت رفتاری تاکید می کنند، بسیار سازمان یافته هستند و روشی سیستماتیک برای رسیدگی به مشکلات ایمنی به شمار می روند، به دلیل اینکه کلید استفاده از رویه های رفتاری، تفکیک کردن یک معضل رفتاری به اجزای متشکله ی آن و رسیدن به اقدامات اصلاحی منطقی است.
مدیران کارمدار به عنوان مدیرانی علمی تلقی می شوند، چون معمولاً به دلیل به کار بردن علوم مهندسی در ماشین آلات و تسهیلات مکانی، به اصلاح کاستی های ایمنی می پردازند. مدیران کارگر مدار ریشه ی علت مشکلات ایمنی را مشکلات فردی افراد مثل بینش ضعیف یا برآورده نشدن نیازهای کارگران می بینند. مدیران کارمدار، روی طراحی ایستگاه کار و منطقی سازی وظایف تاکید زیادی دارند در حالی که اهمیت کمتری به این موضوع که کارگر درمورد وظایف شغلی اش چه ”احساسی“ دارد، می دهند ولی از طرف دیگر رویه ی کارگر مدار، با درگیرکردن دموکراتیک افراد در امر ایمنی، بیشتر سر و کار خواهد داشت، در حالی که اهداف کارمدار دربرگیرنده ی نظارت نزدیک و مستقیم فعالیت های ایمنی و کنترل روش های ایمن قابل پذیرش است.
به علت این دیدگاه های متفاوت، رویه ی کارمدار، روی بهبود ارتباطات رسمی نظیر استفاده از آموزش های برنامه ریزی شده ی حین کار و آموزش های شناسایی خطر تاکید می کند. بنابراین احتمال کمی وجود دارد که کارگران، آن چه را که از آنان انتظار می رود، درک نکنند.
استدلال کنندگان کارگرمدار می گویند که کلید حل مشکلات ایمنی در استفاده ی موفقیت آمیز از افراد قرار می گیرد و روی اهمیت ارتباطات غیررسمی پایین به بالا تاکید می شود. به بیانی ساده، مدیریت مناسب ایمنی، قبل از اتخاذ تصمیم درمورد خط مشی، به خواسته های کارکنان توجه می کند. عملکرد ایمنی، با رضایت است که رخ می دهد، بنابراین، ارتباطات کاری بین پرسنل ضروری است.

●تکنیک های کارمدار و کارگرمدار

تفکرهای کارمدار و کارگر مدار از تکنیک های مختلفی برای بهبود عملکرد ایمنی در سازمان استفاده می کنند. با توجه به این کار رویه ی کارمدار، روی کنترل محیط فیزیکی کار به جای کنترل محیط روانی کار، تاکید می کند، در این رویه تاکید و پافشاری زیادی روی نظارت نزدیک تا کلی کارگر مدار وجود دارد. از طرف دیگر، روش های کارگر مدار تصریح می کند که یک محیط ایمن را کارگران کنترل می کنند و اگر به طور مناسبی انگیخته شوند، وظایفشان را به طور ایمن انجام خواهند داد.
به طور خلاصه دیدگاه مدیران کارمدار این گونه است که باید تا حد ممکن وسایل و تجهیزات محیط کار را ایمن ساخت به طوری که خطاهای انسانی را پیش از منجرشدن به حوادث، خنثی کند.
مدیران کارمدار باید تکنیک هایی را به کار برند که به کمک آنها بتوانند تمامی خطرات محیط کاری را شناسایی نمایند و آنها را حذف یا کنترل کنند. مدیران کارگر مدار، سعی می کنند حوادث محیط کار را از طریق آموزش به کارگران کاهش دهند. این مدیران معتقدند که رفتار افراد در محیط کار بسیار مهم است. این مدیران به آموزش های مختلفی که به افراد می دهند، سعی در کنترل عوامل مخاطره آمیز می کنند.

●●نتیجه گیری

هر دو رویه ای که به آن اشاره شد الزامات مشترکی دارند که هر یک را به دیگری پیوند می دهد. نخست این که هر دو روش بر رویه ی سازمان یافته و منطقی برای حل معضلات ایمنی، تاکید می کنند.
قلب مدیریت علمی و مدیریت رفتاری، شناسایی مشکلات، تفکیک آنها به اجزای متشکله شان، ارایه ی راه حل های مختلف، انتخاب اثربخش ترین وسیله بهبود عملکرد و کسب بازخور حاصله برای انجام اصلاحات لازم را دربر می گیرد. هر دوی این روشها، علاقه مند به نتیجه نهایی بهبود عملکرد هستند. تنها تفاوت آن ها در وسیله ای است که آن ها برای بهبود عملکرد ایمن، به کار می برند. هم چنین، هر دوی آن ها از نظر تئوری، مشتق شده از برنامه هایی هستند که تاکنون برای کاهش حوادث به اجرا گذاشته شده اند. ایجاد یک محیط ایمن تنها با استفاده از یک روش و رویه مدیریتی ممکن نیست. زیرا در یک محیط کاری، هم افراد و کارگران و هم وسایل و تجهیزات وجود دارند و هر کدام به گونه ای می توانند باعث ایجاد حادثه شود. بنابراین تنها کنترل یک عامل، شاید از تکرار و شدت وقوع حوادث بکاهد اما آن را به کلی از بین نمی برد، لذا مدیران ایمنی با توجه به خط مشی سازمان مربوطه شان باید ترکیبی از دو رویه ی کارمدار و کارگرمدار را استفاده کنند و هر دو رویه را به موازات یکدیگر رشد دهند و استفاده کنند.

 

فاکتورهای مقایسه شستی ها

ویژگی هایی که در زمان مقایسه دو شستی اعلام حریق در پروژه ها و یا مناقصات می بایست مدنظر قرار گیرد به شرح زیر است:

  • جنس بدنه
  • IP تجهیز
  • نوع نصب برای انتخاب نوع پایه
  • تاییدیه ها و گواهینامه ها (بررسی استانداردها)
  • نوع شستی (شیشه ی شکستنی، پلاستیک قابل ریست شدن، اهرم کشیدنی)
  • پروتکل تجهیز (آدرس پذیر، متعارف و یا وایرلس)
  • رنج ولتاژ عملکردی (DC)
  • جریان حالت معمول مدار (Quiescent) بر حسب میکرو آمپر
  • دمای نگهداری و دمای عملکردی
  • حداکثر رطوبت مجاز

از موارد بالا، جنس بدنه و IP تجهیز و همچنین نوع شستی (آدرس پذیر و یا متعارف) و نیز تاییدیه های اخذ شده شستی، در قیمت تمام شده شستی نسبت به سایر آیتم ها بسیار تاثیر گذارتر هستند.

کتاب ایمنی روبات های صنعتی

در این کتاب سعی شده است تا خواننده بتواند پس از مطالعه بخش های مختلف کتاب ابتدا اطلاعاتی راجع به روبات ها ، نحوه پیدایش و شکل گیری روبات های امروزی بدست آورده و سپس با شناسایی خطرات و ریسک های مربوط به آنها آشنا شود و در پایان از شرایط ایمنی و کنترل های موجود جهت حذف و و یا به حداقل رساندن ریسک های مربوطه آگاهی پیدا نماید.

 

نویسندگان: مهندس امین میرزاخانی و مهندس ملیحه آورزمانی

انتشارات فن آوران     (1391)       136 صفحه      5500 تومان       تلفن: 66953998

 

استاندارد ایمنی و بهداشت شغلی

مقدمه : با آغاز انقلاب صنعتی و انتقال تولید از کارگاههای کوچک به کارخانه های تولید انبوه، موضوع حفاظت از سلامت نیروی کار نیز از حالت فردی خارج و حالت عمومی تری به خود گرفت . پس از پیدایش مکتب روابط انسانی در مدیریت که براثر تجربیات هاتورن پدید آمد ، توجه به ایمنی منابع انسانی اهمیت بیشتری یافت. پس از بیان اهمیت وجود ایمنی در محیط کار ، پرسش اصلی این است که چگونه می توان ایمنی محیط کار را افزایش داد . به عبارت دیگر بهترین راه ارتقای وضعیت ایمنی محیط کار چیست ؟ امروزه اهمیت مدیریت ایمنی در دستیابی به کارایی سازمان به طور فزاینده ای مورد توجه قرار گرفته است . مقررات ایمنی روز به روز سخت گیرانه تر می شود و از نگاه کارکنان نیز ایمنی شرط اولیه محیط کار است . حتی می توان گفت علت اصلی پیدایش سیستمهای مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی ،‌ ایجاد راهی برای رعایت مقررات اجباری است که روز به روز سخت گیرانه تر می شوند . البته امروز همگان بر این باورند که ایمنی و بهداشت به سیستم مدیریت فعالی نیاز دارد چرا که ایمنی و بهداشت را نمی توان از طریق مقررات اجباری یا احساس جمعی و یا توسط یک فرد به تنهایی تامین کرد . OHSAS مخفف عبارت Occupational Health and Safety Assessment Series می باشد.

1 ـ دامنه کاربرد : مشخصات این سری ارزیابی بهداشت حرفه ای و ایمنی ( OHSAS 18001 ) الزاماتی را برای یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ( OH & S ) معین می نماید تا یک سازمان بتواند با کنترل خطرات ( ریسک ها ) بهداشتی و ایمنی ، عملکرد خود را بهبود بخشد .OHSAS 18001 خود بیانگر معیار عملکرد بهداشتی و ایمنی خاصی نیست و کلیه جزییات لازم برای طراحی یک سیستم مدیریتی را نیز ارائه نمی دهد. مشخصات OHSAS 18001 در مورد هر سازمانی که مایل به اعمال موارد زیر باشد کاربرد دارد :

الف ) ایجاد یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی به منظور حذف یا کاهش خطرات (‌ ریسک ) برای کارکنان و سایر طرفهای ذینفع که ممکن است در معرض خطرات ( ریسک ) بهداشتی و ایمنی ناشی از فعالیتهای سازمان باشند .

ب ) استقرار ، حفظ و بهبود مستمر یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی

ج ) حصول اطمینان از انطباق با خط مشی بهداشت شغلی ایمنی که خود تعیین کرده است

د ) اثبات این انطباق به دیگران

ه ) درخواست گواهی / ثبت سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی خود توسط یک سازمان بیرونی

و ) تعیین انطباق با این مشخصات و اظهار آن توسط خود سازمان تمام الزامات مندرج در OHSAS 18001 به منظور لحاظ شدن در یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی در نظر گرفته شده اند .

گستره کاربرد آن به عواملی مانند خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی ، ماهیت و شرایطی که در آن فعالیت می نماید ، اندازه سازمان و نیز خطرات و پیچیدگی این فعالیتها بستگی دارد . توجه : OHSAS 18001 قصد دارد تا به موضوعات بهداشت شغلی و ایمنی اشاره نماید و نه به ایمنی محصول و خدمات

2 ـ استاندارد مرجع ( NORMATIVE REFERENCES ) : سایر مراجع و انتشاراتی که می تواند اطلاعات و راهنمایی هایی را ارائه نماید در قسمت Bibliography آمده است . پیشنهاد می شود که آخرین چاپ بازنگری شده این مراجع مورد استفاده قرار گیرد . به طورویژه باید به موارد زیر ارجاع نمود : OHSAS 18002 : 1999 Guide line for implementation of OHSAS 18001 BS 8800 : 1996 Guide to occupational Health & safety Management systems

3 ـ تعاریف :

3ـ1ـ حادثه ( Accident ) : یک اتفاق یا واقعه ناخواسته که منجر به مرگ ، بیماری ، جراحت ، صدمه و یا سایر خسارات گردد .

3ـ2ـ ممیزی ( Audit ) : بررسی ( و در صورت امکان مستقل ) به منظور تعیین اینکه ایا فعالیتها و نتایج حاصل از آنها با ترتیبات برنامه ریزی شده مطابقت دارد و ایا این ترتیبات به طور موثر و مناسب برای دستیابی به خط مشی و اهداف سازمان اجرا شده اند.

3ـ3ـ بهبود مستمر ( Continual Improvement ) : فرایند ارتقای سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی برای دستیابی به بهبودهایی در عملکرد کلی بهداشتی و ایمنی ، در راستای خط مشی بهداشتی و ایمنی سازمان .

3ـ4ـ خطر ( Hazard ) : موقعیت یا منبع بالقوه ایجاد خسارات انسانی یا بیماری ، تخریب اموال و تجهیزات ، صدمه به محیط کارگاه ( یا محیط زیست ) و یا ترکیبی از آنها .

3ـ5ـ شناسایی خطر ( Hazard Identification ) : فرایند شناسایی ( تشخیص ) وجود خطر یا عامل زیان آور و تعیین مشخصات آن .

3ـ6ـ رویداد ( Incident ) : یک رخداد یا اتفاق ( برنامه ریزی نشده ) که منجر به یک حادثه ( accident ) شده و یا پتانسیل منجر شدن به حادثه را داشته باشد .

یادآوری : یک رویداد ( incident ) که منجر به بیماری ، جراحت ، صدمه و یا سایر خسارات نشده است را misses – near نیز می گویند کلمه رویداد ( incident ) شامل این موارد misses – near هم می شود .

3ـ7ـ طرف ذینفع ( Interested Parties ) : فرد یا گروهی که به عملکرد بهداشت شغلی و ایمنی یک سازمان مرتبط می باشد و یا از آن تاثیر می پذیرد .

3ـ8ـ عدم انطباق ( Nonconformance ) : هرگونه انحراف از استانداردهای کاری ، دستورالعملها ، روشهای اجرایی ، مقررات ، عملکرد سیستم مدیریتی و غیره که به طور مستقیم منجر به جراحات یا بیماری ، صدمه به محیط کارگاه و یا ترکیبی از اینها شود .

3ـ9ـ اهداف ( Objectives ) : اهداف یا مقاصد که در قالب عملکرد بهداشت شغلی و ایمنی بیان شده و سازمان خود را مقید به حصول آنها می داند .

یادآوری : اهداف حتی المقدور باید کمی باشند .

3ـ10ـ بهداشت شغلی و ایمنی ( Occupational Health and Safety ) : شرایط و عواملی که می تواند بر سلامتی ( being-well ) کارکنان ، کارگران موقتی ، پرسنل ، پیمانکاران ، میهمانان و مراجعه کنندگان و یا هر فرد دیگری در محل کار تاثیر بگذارد .

یادآوری : منظور از سلامتی ( being-well ) در اینجا ، سلامتی به معنای عام می باشد .

3ـ11ـ سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ( OH & S Management System ) : بخشی از کل سیستم مدیریت که مدیریت بر ریسکهای بهداشتی ـ ایمنی ناشی از فعالیتهای هر سازمان را تسهیل می نماید . این شامل ساختار سازمانی ، فعالیتهای طرح ریزی ، مسئولیتها ، روشها ، فرایندها و منابع برای تهیه ، اجرا ،‌ بازنگری و حفظ خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی می باشد .

3ـ12ـ سازمان ( Organization ) : شرکت ، بنگاه ، اداره ، مجتمع کاری ، نهاد مسئول ، انجمن یا بخش یا ترکیبی از آنها ، اعم از ثبت شده یا نشده ، دولتی ، عمومی یا خصوصی که دارای وظایف و تشکیلات اداری خاص خود باشند .

3ـ13ـ عملکرد ( Performance ) : نتایج قابل اندازه گیری سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی مربوط به کنترل ریسکهای بهداشتی و ایمنی توسط یک سازمان ، بر مبنای خط مشی و اهداف .

یادآوری :‌ اندازه گیری عملکرد شامل اندازه گیری فعالیتهای مدیریت بهداشتی ـ ایمنی و نتایج آن می باشد .

3ـ14ـ ریسک ( Risk ) : ترکیب یا تابعی از احتمال و پیامدهای ناشی از وقوع یک اتفاق خطرناک مشخص .

3ـ15ـ ایمنی ( Safety ) : در امان بودن از ریسک غیر قابل قبول یک خطر .

3ـ16ـ ریسک قابل تحمل ( Tolerable Risk ) : ریسکی که میزان آن تا حد قابل تحمل توسط سازمان و با در نظر گرفتن الزامات قانونی و خط مشی بهداشتی ـ ایمنی پایین آمده است .

3ـ17ـ بیماری شغلی ( Ill – Health ) : بیماری که از فعالیت یا محیط کاری مشخص ناشی شده باشد و یا توسط این فعالیتها / محیط ، تشدید گردد .

4ـ عناصر سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی: 

4ـ1ـ الزامات کلی : سازمان باید یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ایجاد نموده و برقرار نگهدارد که الزامات آن در کل بند 4 تشریح می شود . باید توجه داشت که هدف از استقرار سیستم ایمنی و بهداشت شغلی همانگونه که در ویژگیهای OHSAS 18001 درج شده است ، بهبود عملکرد سازمان در زمینه ایمنی و بهداشت شغلی است . نکته مهم اینست که پیاده سازی یک سیستم مدیریت به خودی خود برای سازمان مفید نیست بلکه هنگامی این امر پسندیده است که بتواند موجب بهبود عملکرد سازمان در زمینه ای شود که سیستم مدیریت برای آن طراحی و اجراشده است.

ویژگیهای مندرج در OHSAS 18001 نیز همگی بر این پایه استوارند که سازمان به طور مداوم سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی خود را بررسی ، ارزیابی و بازنگری می کند تا فرصتهای بهبود را شناسایی کند و آنها را به کار گیرد . در نهایت بهبود در سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی سازمان باید موجب بهبود در عملکرد ایمنی و بهداشت شغلی سازمان شود . تنها در این صورت است که می توان انتظار داشت پیاده سازی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی موجب افزایش ارزش افزوده برای فعالیتهای سازمان شود . پیامد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی ، ایجاد فرایندی منسجم برای دستیابی به بهبود مستمر است که میزان و دامنه این فرایند ، با توجه به جنبه های اقتصادی و سایر شرایط ، توسط سازمان تعیین می شود .

4ـ2ـ خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی ( OH & S Policy ) : مدیریت ارشد باید خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی سازمان را که در آن اهداف و تعهد به بهبود عملکرد بهداشتی ـ ایمنی به روشنی مورد تاکید قرار گرفته است ، تعریف و مدون نماید . مدیریت مذکور باید اطمینان یابد که خط مشی تدوین شده متضمن موارد ذیل باشد :

الف ) متناسب با ماهیت و گستردگی و میزان ریسکهای بهداشتی ـ ایمنی سازمان باشد .

ب )‌ شامل تعهد به بهبود مستمر باشد .

ج ) حداقل شامل تعهد به تبعیت از قوانین بهداشت شغلی و ایمنی مرتبط و نیز الزامات دیگری که سازمان آنها را تقبل نموده است ،‌ باشد .

د ) مدون ، اجرا و برقرار نگهداشته شود .

ه ) به کلیه کارکنان ابلاغ گرد تا ایشان را از الزامات بهداشتی ـ ایمنی خود آگاه نماید .

و ) برای عموم و افراد علاقه مند ( جهت هرگونه پیشنهاد یا انتقاد ) قابل دسترسی باشد .

ز ) به طور متناوب مورد بازنگری قرار گیرد تا از ارتباط و تناسب آن با سازمان اطمینان حاصل شود .

خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی عبارت است از اصول هدایت کننده اجرا و بهبود سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی سازمان به گونه ای که بتواند عملکرد ایمنی و بهداشت خود را برقرار نگهدارد و امکان بهبود آن را فراهم کند . خط مشی ، اهداف کلی را در سطحی از عملکرد که مورد نیاز سازمان است بیان می کند و سایر فعالیتهای سازمان باید در طول خط مشی و در همان راستا و نشات گرفته از آن باشد. در حقیقت خط مشی ، ساختاری را بنا می نهد که سازمان بر روی آن ، طرحهای ایمنی و بهداشت شغلی خویش را استوار می سازد . به همین دلیل در خط مشی بایستی تعهد مدیریت رده بالا به تبعیت از قوانین ذیربط و بهبود مستمر بازتاب یافته باشد . در خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی باید موارد زیر را مورد توجه قرار داد : راهبرد کلی و رسالت سازمان و اصول و ضوابط کلی و حاکم بر آن نیازمندیهای طرفهای ذینفع و نحوه ارتباط با آنها بهبود مستمر کاهش مخاطرات اصول راهنما هماهنگی با سایر خط مشی های سازمان ( نظیر خط مشی کیفیت و خط مشی زیست محیطی ) شرایط محلی و منطقه ای خاص مطابقت با مقررات و قوانین مربوط به ایمنی و بهداشت شغلی و سایر الزاماتی که سازمان تقبل کرده است.

4ـ3ـ طرح ریزی ( Planning ) :

4ـ3ـ1ـ طرح ریزی برای شناسایی خطرات ، ارزیابی ریسک و کنترل ریسک ( Planning for Hazard Identification , Risk Assessment and Risk Control ) : سازمان باید روشهای اجرایی برای شناسایی مداوم خطرات ، ارزیابی ریسکها و اجرای اقدامات کنترلی ایجاد کرده و برقرار نگهدارد . اینها باید شامل موارد زیر باشد :

فعالیتهای عادی و غیر عادی فعالیتهای تمام کارکنانی که به محل کار دسترسی دارند ( شامل پیمانکاران و بازدید کنندگان ) امکانات موجود در محل کار که توسط سازمان یا سایرین تهیه شده است سازمان باید مطمئن باشد که نتایج حاصل از این ارزیابی ها و همچنین تاثیرات ناشی از اقدامات کنترلی در زمان تدوین اهداف بهداشتی ـ ایمنی در نظر گرفته می شوند . سازمان باید این اطلاعات را مستند و به روز نگهدارد . روش ( متدولوژی ) سازمان برای شناسایی خطرات و ارزیابی ریسکها باید : با درنظر گرفتن دامنه فعالیتها ، طبیعت و زمان تعریف شود تا اطمینان حاصل گردد که روش به کار رفته پویا می باشد و نه واکنشی توانایی تقسیم بندی ریسکها و شناسایی خطراتی را که باید توسط اقداماتی حذف یا کنترل شوند داشته باشد. هماهنگ با تجربه عملیاتی و ظرفیت امکانات کنترل ریسک در سازمان باشد . ورودی های لازم را برای تعیین نیازمندیهای سازمان ، شناسایی نیازهای آموزش و یا گسترش کنترل عملیات فراهم نماید . برخی از خطرات و مخاطرات مهم ایمنی و بهداشت شغلی عبارتند از :

الف ) سقوط اشیاء

ب ) سقوط افراد

ج ) تشعشعات خطرناک ( نظیر رادیوگرافی )

د ) آلودگی محیط کار ، رستوران ها و دستشویی ها

ه ) برق گرفتگی

و )‌ آتش سوزی

ز ) بلایای طبیعی

ح ) کار با ماشین آلات خطرناک نظیر پرسها ، اره ها و ماشین کاری

ط ) مواد خطرناک و سمی اعم از مایع ، گاز و جامد

ی ) حمل و نقل افراد و اشیاء

روشهای متفاوتی برای مخاطره سنجی وجود دارد که یکی از معروفترین آنها تجزیه و تحلیل عوامل بالقوه شکست و تاثیر آن ( FMEA ) است . این روش پس از اینکه کارایی خود را در زمینه ایمنی به اثبات رساند ، با قدری تغییر در مباحث کیفی نیز مورد استفاده قرار گرفت به گونه ای که یکی از الزامات استاندارد سیستم مدیریت کیفیت در صنایع قطعات خودرو ( QS 9000 و ISO/TS 16949 ) را تشکیل می دهد . حسن بزرگ FMEA این است که بدون آنکه نیاز به محاسبات پیچیده آماری یا ریاضی داشته باشد ، نتایج بسیار سودمندی به بار می آورد .

4ـ3ـ2ـ الزامات قانونی و سایر الزامات ( Legal and Other Requirements ) : سازمان باید روش اجرایی برای شناسایی و دستیابی به الزامات قانونی و سایر الزامات بهداشت شغلی و ایمنی که قابل اعمال در آن باشد ( متناسب با مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ) ایجاد و برقرار نماید . سازمان باید این اطلاعات را به روز نگهدارد . اطلاعات مربوط به الزامات قانونی و سایر الزامات باید به اطلاع کارکنان سازمان و سایر طرفهای ذینفع مرتبط رسانده شود . برخی از الزامات دیگر که ممکن است برای سازمان کاربرد داشته باشند عبارتند از: ایین کارهای صنعتی توافق نامه های منعقده با سازمانهای دولتی و عمومی راهنمایی هایی که جنبه مقرراتی ندارند برای همسازی با مقررات قانونی ، سازمان باید الزامات قانونی مرتبط با فعالیتها ، محصولات و خدمات خود را که جنبه ایمنی دارند شناسایی کرده و درک کند . قوانین ممکن است به شکلهای متفاوتی وجود داشته باشند : قوانین ویژه در خصوص فعالیتها نظیر مجوزهای بهره برداری قوانین ویژه در خصوص محصولات یا خدمات قوانین ویژه در خصوص صنعتی که سازمان در آن زمینه فعالیت می کند قوانین عمومی ایمنی و بهداشت برای شناسایی این قوانین و نیز تغییرات آنها می توان از منابع مختلفی استفاده کرد مانند : سازمانهای دولتی تشکل های صنفی و صنعتی بانکهای اطلاعاتی موجود خدمات تخصصی مشاورین و کارشناسان ایمنی بهترین روش ،‌ تهیه لیستی از قوانین مرتبط با فعالیتها ، محصولات و خدمات سازمان است که به طور دائم به روز می شوند . این کار مشابهت فراوانی با شناسایی و مطابقت با استانداردهای عملیاتی ، محصولات و خدمات در سیستمهای مدیریت کیفیت دارد .

4ـ3ـ3ـ اهداف ( Objectives ) : سازمان باید اهداف بهداشت شغلی و ایمنی مدونی در هر بخش و سطحی در درون سازمان که مرتبط باشد ایجاد کرده و برقرار نگهدارد . سازمان هنگام تعیین و بازنگری اهداف خود باید الزامات قانونی و سایر الزامات ، خطرات ( عوامل زیان آور ) بهداشتی ـ ایمنی و ریسک ها ، گزینه های فن آوری ، الزامات مالی و عملیاتی و بازرگانی خود و نیز نظرات طرفهای ذینفع را در نظر گیرد . اهداف باید با خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی و از جمله تعهد به بهبود مستمر سازگار باشد . به هنگام تدوین اهداف باید در نظر داشت که این اهداف به منظور دستیابی به خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی ایجاد می شوند . بنابراین اهداف باید در راستای خط مشی بوده و از سازگاری کامل با آن برخوردار باشند . بهترین روش این است که خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی به گزاره هایی تقسیم و اهداف بر اساس این گزاره ها تدوین شوند .به هنگام تدوین اهداف همچنین باید به یافته های حاصل از بازنگری های ایمنی و نیز خطرات و مخاطرات ایمنی تعیین شده توجه داشت . سایر مواردی که به هنگام تدوین اهداف مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از : مطابقت با قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت شغلی نظرات طرفهای ذینفع شاخصهای عملکرد ایمنی و بهداشت شغلی تدوین روش اجرایی برای تعیین اهداف اگرچه به عنوان الزام استاندارد تعریف نشده لیکن می تواند بسیار مفید واقع شود . روش بسیار مناسب جهت ارزیابی اهداف و تعیین مناسب بودن آنها ، روش آزمون هوشمند ( Smart Test ) است . در این روش عواملی که باید به هنگام تدوین و ارزیابی اهداف مورد توجه قرار گیرند به طور بسیار خلاصه و روشن تبیین می شود . این عوامل عبارتند از : مشخص بودن : اهداف باید مشخص بوده و از به کارگیری جملات و الفاظ مبهم در آنها خودداری شود . سنجش پذیری : اهداف باید حتی المقدور قابل اندازه گیری باشد . بیان اهداف به صورت وصفی در بسیاری از موارد ، تعیین میزان دستیابی به آنها را با مشکل مواجه می کند . مورد توافق بودن : اهداف باید موافق نظر افرادی باشد که قرار است جهت دستیابی به آنها اقدام کنند و به تایید آنان برسد . به بیان بهتر لازم است یک توافق جمعی در خصوص اهداف ایمنی و بهداشت شغلی سازمان وجود داشته باشد . واقع نگرانه بودن : اهداف باید واقع بینانه و با در نظر گرفتن امکانات ، محدودیتها و وضعیت فعلی سازمان تدوین شوند . اگر اهداف بلند پروازانه باشند ، علاوه بر ایجاد مغایرت و عدم تطابق ، انگیزه و تلاش کارکنان در جهت دستیابی به آن را نابود خواهد کرد و موجب بروز دلسردی در میان آنان خواهد شد . همین طور اگر اهداف بسیار بدبینانه تدوین شوند ، سازمان نخواهد توانست به میزان مطلوبی از بهبود در عملکرد خود دست یابد . علاوه بر این ، واقع بینانه بودن یک هدف ،‌ بدین معناست که هدف باید معقول و مرتبط با خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی سازمان باشد . زمان بندی : اهداف باید در یک محدوده زمانی بیان شوند . عدم وجود یک مهلت برای دستیابی به هدف ، موجب خواهد شد که سازمان تلاش لازم جهت دستیابی به آن را از خود نشان ندهد . تعیین یک زمان مشخص برای دستیابی به هدف باعث خواهد شد که سازمان بتواند در فواصل زمانی معین میزان دستیابی به هدف را ارزیابی کند و در صورت لزوم برنامه ها و روشهای دستیابی به اهداف را مورد بازنگری قرار دهد.

4ـ3ـ4ـ برنامه ( های ) مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی (OH & S Management Programs): سازمان باید برنامه هایی برای دستیابی به اهداف ایجاد کرده و برقرار نگهدارد که شامل موارد زیر باشد :

الف ) تعیین مسئولیتها برای دستیابی به اهداف در هر بخش و سطحی از سازمان که مرتبط باشد .

ب ) نحوه و زمان بندی دستیابی به آنها

برنامه ( های ) مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی باید در فواصل زمانی مناسب و مشخص مورد بازنگری قرار گیرد . این برنامه ( ها ) هر جا که لازم باشد باید اصلاح شوند تا هرگونه تغییر در فعالیتها ، محصولات ، خدمات یا شرایط عملیاتی سازمان در آنها ملحوظ گردد . ایجاد و به کارگیری یک یا چند برنامه ، عاملی کلیدی برای اجرای موفق سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی است.در این برنامه باید نحوه دستیابی به اهداف از جمله زمانبندی و کارکنان مسئول اجرای آن تشریح شود . برنامه را می توان به بخشهایی تقسیم کرد که هر کدام ، عناصر خاصی از عملیات سازمان را در بر گیرد . نباید فراموش کرد که این برنامه باید شامل بازنگری ایمنی و بهداشت شغلی در فعالیتهای جدید باشد . برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی باید با هدف دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی تدوین شوند . به همین دلیل به هنگام تدوین برنامه باید کلیه اهداف ایمنی و بهداشت شغلی در نظر گرفته شوند . به منظور دستیابی به حداکثر اثربخشی لازم است برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی به صورت هماهنگ و سازگار با برنامه راهبردی سازمان تدوین شوند . در چنین حالتی است که می توان انتظار حمایت کامل مدیریت از برنامه را داشت . هر برنامه باید به سه سوال در خصوص یک هدف پاسخ دهد :

چگونه : چگونه قرار است این هدف به وقوع بپیوندد ؟

چه کسی : چه کسی قرار است این کار را انجام دهد ؟

چه هنگام : چه زمانی این کار باید انجام شود ؟

تدوین یک روش اجرایی برای تنظیم برنامه های ایمنی و بهداشت شغلی در اکثر مواقع فواید بسیاری دارد . برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی یکی از قویترین ابزارهای مدیریت برای بهبود عملکرد و بهداشت شغلی سازمان می باشند . این برنامه ها باید پویا بوده و به منظور سازگاری با تغییرات اهداف سازمان مورد بازنگری قرار گیرند .

4ـ4ـ اجرا و عملیات ( Implementation and Operation ) :

4ـ4ـ1ـ ساختار و مسئولیت ( Structure and Responsibility ) : وظایف ، مسئولیتها و اختیارات کارکنانی که در مدیریت ، اجرا و تایید فعالیتهای موثر بر ریسکهای بهداشتی ـ ایمنی سازمان نقش دارند باید تعیین ، مدون و ابلاغ شوند تا مدیریت بهداشتی ـ ایمنی موثر تسهیل شود . مسئولیت نهایی ( اجرای صحیح نظام مدیریت ) بهداشتی ـ ایمنی بر عهده مدیریت رده بالای سازمان می باشد . سازمان باید یکی از مدیران رده بالا ( به عنوان مثال در سازمانهای بزرگ یکی از اعضای هیات مدیره یا هیات اجرایی ) را با مسئولیتهای ویژه به عنوان نماینده مدیریت منصوب نماید ، تا از استقرار و اجرای مناسب الزامات سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی در تمام قسمتها و حوزه های عملیاتی اطمینان یابد . نماینده مدیریت سازمان باید دارای وظایف ، مسئولیتها و اختیارات معینی برای موارد زیر باشد :

الف ) حصول اطمینان از اینکه الزامات مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی بر طبق مشخصات OHSAS 18001 می باشد . ( و اجرا و حفظ نیز می گردد )

ب ) حصول اطمینان از اینکه الزامات مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی جهت بازنگری و به عنوان پایه ای برای بهبود این سیستم ، به مدیریت رده بالا اعلام می گردد .

کلیه کسانی که دارای مسئولیتهای مدیریتی می باشند باید تعهد خود را به بهبود مستمر عملکرد بهداشتی ـ ایمنی نشان دهند .

یادآوری : ( سازمان باید منابع ضروری برای اجرا و کنترل سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی را فراهم نماید) این منابع شامل منابع انسانی ، مهارتهای تخصصی ، فن آوری و منابع مالی می باشد . برای اجرای اثربخش سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی لازم است سازمان توانایی ها و سازوکارهای پشتیبانی لازم جهت دستیابی به خط مشی و اهداف ایمنی و بهداشت شغلی ایجاد کند و به طور مستمر بهبود دهد . توانایی ها و پشتیبانی های مورد نیاز سازمان به منظور آمادگی در برابر تغییر خواسته های طرفهای ذینفع و فرایند بهبود مستمر توسعه می یابند . برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی ، سازمان باید انسانها ، سیستمها ، راهبردها ، منابع و ساختار لازم را شناسایی و به کار گیرد . برای بسیاری از سازمانها استقرار سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی می تواند با نگرش مرحله ای صورت پذیرد . بنابراین لازم نیست در ابتدای استقرار این سیستم کلیه منابع و ساختار در سطح عالی وجود داشته باشد ، بلکه مهم این است که بر اساس سطح آگاهی سازمان ، مخاطرات و انتظارات طرفهای ذینفع سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی پایه مستقر شود و سپس با اتکا به دیدگاه بهبود مستمر ، این دیدگاه ارتقا یابد . ابتدا باید ساختار سازمانی ایجاد شود و در صورتی که چنین ساختاری موجود باشد ، باید با درنظر گرفتن الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی مورد بازنگری قرار گیرد . ساختار سازمان متشکل از دو بخش اساسی یعنی نمودار سازمانی و شرح وظایف و اختیارات عناوین مختلف سازمان است . همانطور که می دانیم هدف از استقرار یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی این نیست که سازمان تمامی انرژی خود را صرف ایجاد محیط امن کند . چرا که رسالت اصلی هر سازمانی در وهله اول ، بقای سازمان در محیط رقابتی است و سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی نیز در نهایت باید سازمان را در دستیابی به این رسالت یاری کند . به همین دلیل به هنگام ایجاد یا بازنگری ساختار سازمانی مطابق با نیازمندیهای OHSAS باید رسالت کلی سازمان تعریف و بر آن اساس اجزایی که برای دستیابی به آن رسالت مورد نیازند ، ایجاد شود . این اجزا به صورت عناوین و واحدهای سازمان به هر شکل مناسب تعریف می شوند . حال با این اطلاعات باید اجزایی را که مسئولیت و نقش در استقرار موثر سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی دارند ، شناسایی کرد و این وظایف و نقشها را در قالب شرح وظایف و اختیارات به آنها ابلاغ کرد . در سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی هیچ واحد یا فرایند سازمانی که مرتبط با ایمنی و بهداشت شغلی نباشد ، وجود ندارد . اجرای موفقیت آمیز سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی تعهد تمامی کارکنان سازمان را می طلبد . بنابراین مسئولیتهای ایمنی و بهداشت شغلی نباید محدود به امور ایمنی انگاشته شود ، بلکه می تواند امور دیگر سازمان مانند مدیریت عملیات یا سایر وظایف کارکنان به جز موارد ایمنی و بهداشت را نیز در بر گیرد . این تعهد باید از بالاترین سطوح مدیریت شروع شود . لذا مدیریت رده بالا بایستی خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی را ایجاد کند و اطمینان حاصل نماید که سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی اجرا می شود . به عنوان بخشی از این تعهد ، مدیریت رده بالا بایستی فرد یا افراد خاصی را به عنوان گماشته مدیریت با مسئولیت و اختیار تعریف شده برای اجرای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی تعیین کند . سازمانهای بزرگ یا پیچیده می توانند بیش از یک گماشته مدیریت داشته باشند . در شرکتهای کوچک یا متوسط این مسئولیتها می تواند توسط یک نفر انجام شود . اکیدا توصیه می شود که گماشته مدیریت در نمودار سازمانی مشخص شده باشد . این امر اگرچه صراحتا در استاندارد OHSAS خواسته نشده است لیکن باعث خواهد شد که اولا تمامی پرسنل به راحتی از وجود و موقعیت چنین سمتی مطلع شوند و ثانیا با توجه به ارتباط مستقیم گماشته مدیریت با مدیریت رده بالا ، جایگاه و اختیارات وی مستحکم تر شود . به همین ترتیب حائز اهمیت است که سایر مسئولیتهای کلیدی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی به درستی تعریف شود و به کارکنان مربوطه منتقل شود. مدیریت رده بالا همچنین باید اطمینان حاصل کند که منابع مناسب همواره فراهم است تا مطمئن شود که سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی اجرا می شود و برقرار می ماند . این منابع شامل منابع انسانی ، فیزیکی ( نظیر تجهیزات و تسهیلات ) و منابع لازم برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی می شود . برخی از این منابع عبارتند از : نیروی آموزش دیده و ماهر اطلاعات مربوط به روشهای نوین و مقررات جدید تجهیزات و ماشین آلاتی که نکات ایمنی در آنها رعایت شده باشد تسهیلات ایمنی و بهداشتی نظیر درمانگاه ، آتش نشانی و غیره منابع فن آوری نظیر استفاده از ربات برای فعالیتهای بسیار خطرناک ریشه بسیای از مغایرتها و حوادث ایمنی در عدم شناسایی و تامین منابع لازم نهفته است . به ویژه در کشور ما به منابع اطلاعاتی توجه بسیار کمی می شود و به هنگام سخن گفتن از منابع فقط منابع انسانی و فیزیکی مدنظر قرار می گیرند. از طرف دیگر سازمانهای کوچک و متوسط به دلیل محدودیتهای ناشی از امکانات خود در بسیاری موارد در تامین منابع لازم با مشکلات زیادی مواجه می شوند . در برخورد با چنین محدودیتهایی ،‌ استفاده از راهبردهای همکاری نظیر موارد زیر می تواند کمک شایانی به سازمان نماید : استفاده از منابع اطلاعاتی و فن آوری مشتریان بزرگ سایر سازمانهای متوسط و کوچک که همکار یا عضو یک مجموعه اند می توانند برای تبادل اطلاعات ، ایجاد و استفاده از تسهیلات مشترک ، تعریف پروژه های مشترک جهت بهبود عملکرد استفاده از مشاورین به صورت مشترک اقدام کنند . استفاده از موسسات استاندارد ، تشکل های سازمانهای کوچک و متوسط ، اتحادیه های صنفی برای آموزش و برنامه های افزایش آگاهی استفاده از دانشگاهها و سایر مراکز تحقیقاتی در ارتباط با منابع ، سوالات زیر می تواند راهنمای خوبی برای بررسی وضعیت سازمان در این خصوص باشد :

1 ـ سازمان چگونه منابع لازم برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی را شناسایی و تامین میکند ؟

2 ـ سازمان چگونه بین هزینه ها و فواید فعالیتهای ایمنی و بهداشت شغلی تعادل برقرار می کند ؟

4ـ4ـ2ـ آموزش ، آگاهی و صلاحیت ( Training , Awareness and Competence ) : کارکنانی که وظایف آنها می تواند باعث پیامدهای بهداشت شغلی و ایمنی در محل کار شود باید واجد صلاحیت باشند . صلاحیت به معنای داشتن تحصیلات ، آموزش و یا تجربه مناسب می باشد . سازمان باید روشهای اجرایی ایجاد کرده و برقرار نگهدارد تا مطمئن شود که کارکنان در هر بخش و سطحی از موارد زیر آگاه می باشند :

الف ) اهمیت انطباق با خط مشی و روشهای اجرایی بهداشتی ـ ایمنی و با الزامات سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی

ب ) پیامدهای بهداشتی ـ ایمنی ، حاصل از فعالیتهای کاری آنان و منافع حاصل از عملکرد بهبود یافته افراد ، اعم از بالقوه و بالفعل

ج )‌ نقش و مسئولیتهای خود در حصول انطباق با خط مشی و روشهای اجرایی بهداشتی ـ ایمنی و با نیازمندیهای سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی و از جمله با الزامات آمادگی و واکنش در شرایط اضطراری

د ) عواقب بالقوه عدول از روشهای اجرایی عملیاتی مشخص شده روشهای اجرایی آموزش باید سطوح مختلفی را در نظر بگیرد از جمله :

1) مسئولیت ، توانایی و معلومات 2 ) ریسک قدم اول در افزایش آگاهی پرسنل نسبت به ایمنی و بهداشت شغلی ، شناسایی نیازهای آموزشی است .

تهیه روش اجرایی برای تعیین نیازهای آموزشی و به روز کردن آن معمولا باعث انجام بهتر این کار می شود . نیازهای آموزشی را می توان از طرق زیر شناسایی کرد : بررسی وظایف و مسئولیتهای هر پست و تعیین شرایط احراز با توجه به مسائل ایمنی و بهداشت شغلی و سپس مقایسه این شرایط با وضع موجود فرد متصدی شغل نظرات مدیران و مسئولین مستقیم نتایج ممیزی های داخلی اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه اهداف ایمنی و بهداشت شغلی سازمان قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت شغلی نکته مهم در تعیین نیازهای آموزشی استمرار این فرایند است . به بیان دیگر نیازهای آموزشی به هنگام تغییرات در فرایندها ، اهداف و مخاطرات ایمنی و بهداشت شغلی باید مورد بازنگری قرار گیرد . بازنگری دوره ای نیازهای آموزشی تا حد زیادی می تواند از مطابقت نیازها با تغییرات اطمینان به دست دهد . مساله دیگر ، تفاوت بین آموزش و آگاهی در سیستمهای مدیریت است . آگاهی های عمومی پرسنل در خصوص مسائل ایمنی و نقش آنان درجلوگیری از مخاطرات احتمالی بسیار حایز اهمیت است . مدیریت رده بالای سازمان نقش کلیدی در ایجاد آگاهی و انگیزش نزد پرسنل دارد و باید تعهد خود نسبت به ایمنی را به طرق مختلف به سطوح پایین تر سازمان منتقل کند . همچنین کلیه پرسنل باید این تعهد و آگاهی را به همان شکل به سطح پایین تر خود منتقل کنند . در نهایت کلیه اعضای سازمان باید اهمیت دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی را درک کنند و از انگیزه لازم برای تلاش در راستای دستیابی به آن برخوردار شوند . به این ترتیب عملکرد ایمنی و بهداشت شغلی سازمان در کلیه سطوح افزایش می یابد . همانگونه که قبلا نیز ذکر شد این فرایند یک چرخه مستمر بوده و هیچگاه نمی توان ادعا کرد که سازمان دیگر نیازی به افزایش آگاهی و آموزش پرسنل ندارد . آموزش کارکنان به طور معمول طی مراحل زیر صورت می پذیرد : تعیین نیازهای آموزشی کارکنان ایجاد برنامه آموزشی جهت تامین نیازهای تعیین شده تصدیق مطابقت برنامه آموزشها با الزامات قانونی یا نیازمندیهای سازمان اجرای برنامه های آموزشی مستند سازی آموزشها و حفظ سوابق ارزیابی میزان موثر بودن آموزشها از آنجا که مسایل ایمنی و بهداشت شغلی ارتباط مستقیم با سلامت کلیه افراد حاضر در محیط کار از جمله پیمانکاران و بازدید کنندگان دارد ، سازمان باید ثابت کند که تدابیری برای آگاهی لازم در این افراد نیز اتخاذ کرده است . این امر از طرق مختلف نظیر نصب علایم هشداردهنده و انتقال اصول ابتدایی به افراد میسر است .

4ـ4ـ3ـ مشاوره و ارتباطات ( Consultation and Communication ) : سازمان جهت حصول اطمینان از انجام تبادل دو طرفه اطلاعات بهداشتی ـ ایمنی مرتبط با کارکنان و طرفهای ذینفع ، باید روشهای اجرایی تدوین نماید . درگیر نمودن کارکنان با مسایل بهداشتی ـ ایمنی و مشاوره های مربوط به ایشان باید مستند شده و به اطلاع طرفهای ذینفع برسد . کارکنان باید :

الف ) جهت مدیریت بر ریسکها ، در تهیه و بازنگری خط مشی و روشهای اجرایی درگیر شوند .

ب ) در صورت بروز هرگونه تغییر که ممکن است بر بهداشت شغلی و ایمنی کارگاه موثر باشد طرف مشورت قرار گیرند .

ج ) در مورد مسایل بهداشتی و ایمنی توجیه شوند .

د ) از اینکه چه کسی ( کسانی ) نمایندگان بهداشتی ـ ایمنی آنان می باشند و نماینده مدیریت در این خصوص چه کسی است ، اطلاع داشته باشند .

در خصوص مسایل درون سازمانی اطلاعات مرتبط با ایمنی و بهداشت شغلی می تواند شامل موارد زیر باشد : خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی و تغییرات آن اهداف و برنامه های ایمنی و بهداشت شغلی و تغییرات آنها روشها و دستورالعملهای ایمنی و بهداشت شغلی و تغییرات آنها نتایج حاصل از پایش و اندازه گیری عملکرد و اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه مرتبط با آنها نتایج حاصل از ممیزی های داخلی نتایج حاصل از بررسی حوادث ، رخدادها و موارد شبه رخداد نتایج حاصل از بازنگری مدیریت باید توجه داشت که لزومی ندارد حتما تمامی این اطلاعات به تمامی افراد سازمان منتقل شود بلکه این اطلاعات باید به افراد مرتبط به طرز صحیح منتقل شود ، در خصوص موارد عمومی از قبیل خط مشی ، لازم است این اطلاعات به کلیه سطوح سازمانی انتقال پیدا کند . همچنین باید توجه داشت که این انتقال نباید ارتباطی یک جانبه باشد بلکه سازمان نیز باید از اطلاعات کارکنان بهره برداری لازم را بکند . مواردی که سازمان می تواند از اطلاعات کارکنان استفاده کند عبارتند از : تعیین اهداف ایمنی و بهداشت شغلی تعیین مخاطرات و مخاطره سنجی تدوین برنامه های ایمنی و بهداشت شغلی منابع اطلاعات برون سازمانی مرتبط با ایمنی و بهداشت شغلی می تواند شامل این موارد باشد : خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی که باید به اطلاع طرفهای ذینفع برسد . انجمنهای صنفی و مراکز تدوین قوانین ایمنی و بهداشت شغلی اطلاعات مربوط به مخاطرات ایمنی و بهداشت شغلی مرتبط با عملیات سازمان که به اطلاع طرفهای ذینفع می رسد . اطلاعات لازم در خصوص برنامه ریزی اضطراری و سایر موارد مربوط که با مسئولین دولتی و عمومی رد و بدل می شود ( نظیر هماهنگی با سازمان محلی آتش نشانی )

4ـ4ـ4ـ مستند سازی ( Documentation ) : سازمان باید برای موارد زیر اطلاعات را به شکل مناسب ، از قبیل ثبت بر روی کاغذ یا به صورت الکترونیکی ، ایجاد نموده و برقرار نگهدارد :

الف ) تشریح عناصر اصلی سیستم مدیریت و روابط متقابل آنها

ب ) رجوع دادن به مستندات مربوطه

یادآوری : به منظور استفاده موثر و کارآمد از مستندات ، بسیار مهم است که مستند سازی در کمترین حد لازم انجام و نگهداری شود . سازمان باید اطمینان یابد که مستندات برای اجرای کامل برنامه های بهداشت شغلی و ایمنی در دسترس بوده و متناسب با نیازها می باشد . مستنداتی که به منظور تشریح الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی تدوین می شوند باید به حد کافی عناصر اصلی این نظام و به ویژه تاثیر متقابل آنها را تشریح کند ، این مستندات همچنین باید راهنمایی های لازم را در خصوص این که از کجا می توان اطلاعات تفصیلی بیشتر را درباره کار هر یک از بخشهای خاص سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی به دست آورد ، ارایه نماید . یکپارچه سازی این نظامنامه با نظامنامه مدیریت کیفیت و احتمالا نظامنامه مدیریت زیست محیطی تاثیر بارزی در ارتقای اثربخشی و کارایی مستندات خواهد داشت . مستندات مربوطه میتواند شامل موارد زیر باشد :

الف ) اطلاعات فرایند

ب ) ساختار سازمانی

ج ) استانداردهای داخلی و روشهای اجرایی عملیاتی

د ) طرحهای اضطراری مربوط به هر مکان روشها و فرایندهای عملیاتی باید تعریف شده و به صورت مناسب مدون شوند و به هنگام لزوم مورد بازنگری قرار گیرند .

انواع مختلف مستندات مورد استفاده درسازمان باید به صورت روشن و شفاف تعریف شده و ارتباط آنها مشخص باشد . وجود مستندات ایمنی و بهداشت شغلی به کارکنان کمک می کند تا بتوانند برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی چه فعالیتهایی باید صورت گیرد . همچنین این مستندات ، ارزیابی سیستم و عملکرد ایمنی و بهداشت شغلی را امکان پذیر می سازد . ماهیت مستندات بسته به اندازه و پیچیدگی سازمان متفاوت است .

4ـ4ـ5ـ کنترل مدارک و داده ها ( Document and Data Control ) : سازمان باید روشهای اجرایی را برای کنترل تمام مدارک مورد نیاز این استاندارد ایجاد نموده و برقرار نگهدارد تا اطمینان حاصل کند که :

الف ) محل مدارک و داده ها ( مستندات ) معلوم است .

ب ) مدارک و داده ها به طور ادواری بازنگری و در صورت لزوم تجدید نظر می شوند و مناسب بودن آنها مورد تایید مجاز قرار می گیرد .

1ـ دامنه کاربرد : مشخصات این سری ارزیابی بهداشت حرفه ای و ایمنی ( OHSAS 18001 ) الزاماتی را برای یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ( OH & S ) معین می نماید تا یک سازمان بتواند با کنترل خطرات ( ریسک ها ) بهداشتی و ایمنی ، عملکرد خود را بهبود بخشد .OHSAS 18001 خود بیانگر معیار عملکرد بهداشتی و ایمنی خاصی نیست و کلیه جزییات لازم برای طراحی یک سیستم مدیریتی را نیز ارائه نمی دهد. مشخصات OHSAS 18001 در مورد هر سازمانی که مایل به اعمال موارد زیر باشد کاربرد دارد :

الف ) ایجاد یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی به منظور حذف یا کاهش خطرات (‌ ریسک ) برای کارکنان و سایر طرفهای ذینفع که ممکن است در معرض خطرات ( ریسک ) بهداشتی و ایمنی ناشی از فعالیتهای سازمان باشند .

ب ) استقرار ، حفظ و بهبود مستمر یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی

ج ) حصول اطمینان از انطباق با خط مشی بهداشت شغلی ایمنی که خود تعیین کرده است

د ) اثبات این انطباق به دیگران

ه ) درخواست گواهی / ثبت سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی خود توسط یک سازمان بیرونی

و ) تعیین انطباق با این مشخصات و اظهار آن توسط خود سازمان تمام الزامات مندرج در OHSAS 18001 به منظور لحاظ شدن در یک سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی در نظر گرفته شده اند .

گستره کاربرد آن به عواملی مانند خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی ، ماهیت و شرایطی که در آن فعالیت می نماید ، اندازه سازمان و نیز خطرات و پیچیدگی این فعالیتها بستگی دارد . توجه : OHSAS 18001 قصد دارد تا به موضوعات بهداشت شغلی و ایمنی اشاره نماید و نه به ایمنی محصول و خدمات

2ـ استاندارد مرجع ( NORMATIVE REFERENCES ) : سایر مراجع و انتشاراتی که می تواند اطلاعات و راهنمایی هایی را ارائه نماید در قسمت Bibliography آمده است . پیشنهاد می شود که آخرین چاپ بازنگری شده این مراجع مورد استفاده قرار گیرد . به طورویژه باید به موارد زیر ارجاع نمود : OHSAS 18002 : 1999 Guide line for implementation of OHSAS 18001 BS 8800 : 1996 Guide to occupational Health & safety Management systems

 

نقش و عملکرد ایمنی و اطفا حریق در صنایع

مقدمه

در محیط ‌های صنعتی با وجود ماشین آلات و ابزار فروان غالباً کارگران در معرض خطرات گوناگون قرار دارند. با پیشرفت فن آوری و افزایش کاربرد ماشین در تولید نیز مخاطرات و احتمال بروز حوادث در این گونه محیط‌ها فزونی می‌گیرد. ایمنی علمی است که در پیشگیری از بروز حوادث در محیط کار به یاری انسان می‌شتابد و هموراه در راستای حفاظت و حراست از نیروی کار و سرمایه گام بر می‌دارد. ایمنی امروزه در جهان به خصوص در کشورهای صنعتی جای پای واقعی خود را پیدا کرده است و به عنوان امری ضروری ایفای نقش می‌نماید.

امروزه مدیران صنایع دریافته‌اند که برای ارتقاء‌ بهره‌وری و حتی برای انتقال و توسعه تکنولوژی تنها راه قابل توجه و مهم توجه به ایمنی می‌باشد و حتی بسیاری از مدیران کشورهای پیشرفته ایمنی را به صورت یک سرمایه گذاری با سود برگشتی زیاد چه از نظر اقتصادی و چه از نظر انسانی می‌بینند واین گونه با آن برخورد می‌کنند. حوادث بسیار هزینه‌زا می‌باشند هزینه‌هایی که به روشنی دیده می‌شوند شامل خسارات وارده به تجهیزات و محصول، بیکاری در زمان تغییرات، زمان بررسی، هزینة آموزشی جانشین‌ها و … است. از این جهت است که مدیران کارخانه‌ها برای جلوگیری از هدر رفتن سرمایه در اندیشه ایجاد برنامه و سیستم‌های ایمنی در کارخانه‌های خود هستند.

مزایای رعایت ایمنی شامل؛ افزایش روحیه، کاهش فشار کار، کاهش حوادث، کاهش صدمات وارده، افزایش سطح رفاه و سلامتی، ارتقاء کیفیت محصول و بهره‌وری، کاهش مخارج درمانی و افزایش کارآیی می‌باشد.

با توجه به هزینه‌زایی حوادث و مزایای رعایت ایمنی که در فوق آمد، توسعه و تقویت مؤسسات بهداشت حرفه‌ای و انجام اقدامات تأمینی به منظور پیشگیری از خطرات محیط کار، جهت تعیین استاندارها و تحقیق و آموزش در بهداشت حرفه‌ای از الزامات ایمنی محیط کار می‌باشد.

بهداشت حرفه‌ای یکی از نظام‌های هدایت کننده‌ای است که مارادرنیل به مفهوم محیط کار سالم و حفظ و ارتقاء سلامت محیط کار مساعدت کرده است. امروزه با توجه به اهمیت موضوع سلامت نیروی کار در تمامی کشورها نیازی فراگیر در دست‌یابی به روش‌های منسجم بهبود شرایط کار احساس می‌شود. مطالعات اخیر نشان دهندة اپیدمی صدمات ناشی از حوادث و بیماری‌های حرفه‌ای در جوامع معاصر است. تخمین زده می‌شود که 120 میلیون مورد صدمات ناشی از حوادث شغلی هر ساله منجر به 220 هزار مورد مرگ در سطح جهان می‌شود.

تعیین دامنة بیماری‌های ناشی از کار بدلیل عدم دسترسی به اطلاعات کافی کاری مشکل است. لیکن برآوردها نشان می‌دهد که 40 درصد از 157 میلیون موردی که سالیانه رخ می‌دهد منجر به بیماری‌های مزمن و 35 درصد به ناتوانی دائم از کار و 25 درصد منجر به مرگ می‌گردد. فشار اقتصادی که این امر به کشورها وارد می‌آورد، بسیار زیاد و در برخی موارد از مجموع بودجة سیستم بهداشتی کشور بیشتر خواهد بود. حفاظت از کارگران در مقابل عوارض سوء ناشی از مواجهه با عوامل مخاطره‌زا، نیازمند مداخلات پیشگیری در محیط کار است. مداخلاتی که در حوزة عملکرد فعالیت‌های بهداشتی حرفه‌ای قرار دارد .

سرویس نظارتی خدمات بهداشت حرفه‌ای

براساس ماده 96 قانون کار به منظور اجرای صحیح قانون کار و ضوابط فنی، اداره کل بازرسی و وزارت کار و امور اجتماعی با وظایف مشخص، تشکیل گردیده است و مواد قانونی 97، 98، 99، 100، 101، 102، 103، 104، 105 و 106 در مورد وظایف و اختیارات بازرسان کار در قبال مسائل ایمنی و حفاظت فنی کارخانجات و کارگاههای تحت نظارت آنان توضیحات تکمیلی ارائه می‌دهند.

با توجه به مادة 85 قانون کار، وزرات کار و امور اجتماعی مسئول حفاظت و ایمنی در   محیط کار و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی عهده‌دار بهداشت و درمان کارگران گردیده‌اند.

اجرای وظایف مربوط به ایمنی و حفاظت صنعتی مندرج در قانون کار وزارت کار و امور اجتماعی بر عهدة ادارة کل بازرسی کار می‌باشد. همچنین طبق مادة 93 قانون کار جهت صیانت نیروی انسانی و منابع مادی و نظارت بر حسن اجرای مقررات حفاظتی و بهداشتی در محیط کار  و پیشگیری از حوادث و بیماری‌ها در کارگاه‌هایی که وزارت کار و امور اجتماعی و وزارت بهداشت درمان و آموش پزشکی ضروری تشخیص دهند کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار باید هر ماه یکبار در کارخانه تشکیل گردد.

کمیته ایمنی و حفاظت فنی

بنا به ماده 93 قانون کار به منظور پیشگیری حوادث ناشی از کار و تأمین ایمنی بیشتر و نظارت بر حفاظت و بهداشت کارگران معمولاً تشکیلاتی برای ایمنی و حفاظت به نام کمیتة حفاظت در کارگاه‌ها بوجود می‌آید. این کمیته‌ها انواع مختلفی داشته و متشکل از اشخاص متفاوت از کارگر ساده تا مسئولان قسمت‌ها، نمایندة کارفرما می‌باشد. کار اصلی این کمیته‌ها بازرسی از محیط‌های کار، بررسی حوادث اتفاق افتاده و پیش‌بینی حوادث و جلوگیری از آنها می‌باشد.

در ایران طبق مفاد آیین نامه حفاظت کارگاهی که به تصویب شورای عالی حفاظت فنی وزارت کار رسیده است؛ کارگاه‌هایی که بیش از 25 کارگر دارند، کارفرما موظف است کمیته‌ای بنام کمیته حفاظت با عضویت خود و نماینده‌اش، مدیر فنی، مهندس یا متخصص حفاظت، در صورت وجود مرکز بهداشت کار پزشک مرکز، یکی از استاد کاران و نمایندة کارگران تشکیل دهد. این کمیته  بایستی لااقل ماهی یکبار تشکیل جلسه داده و رونوشت صورت جلسه نیز بایستی به وزارت بهداشت و وزارت کار ارسال گردد. طبق این آیین نامه وظایف کمیته حفاظت فنی کارگاه‌ها به قرار زیر است:

1ـ بازرسی دقیق و مستمر از کلیه قسمت‌های کارگاه و ارائه پیشنهاد در جهت سالم سازی محیط و جلوگیری از وقوع حوادث و خطرات احتمالی.

2ـ تعیین خط‌مشی حفاظتی کارگاه

3ـ تنظیم و آشنا ساختن کارگران به رعایت مقررات و دستورات حفاظتی و ایجاد علاقه و روح همکاری در امر حفاظت و بهداشت کار

4ـ تشریک مساعی با بازرسان کار در اجرای دقیق و کامل آئین‌نامه‌های دستورات مربوط به حفاظت و بهداشت کار.

5ـ تهیه آمار حوادث کار و تجزیه و تحلیل آنها و اتخاذ تدابیر لازم به منظور جلوگیری از وقوع نظایر آنها.

6ـ تهیه دستورالعمل‌های لازم برای کار مطمئن و سالم با دستگاه‌ها و ماشین‌های مربوط.

7ـ تشویق کارگران و کسانی که در امر حفاظت، علاقه و جدیت به خرج می‌دهند و توبیخ افرادی که در این مورد قصور و سهل‌انگاری می‌کنند.

8ـ تهیه نظامات داخلی حفاظتی و بهداشتی کارگاه و نظارت در اجرای آن.

نظم و نظافت کارگاهی

نظم و نظافت کارگاهی ساخته و پرداخته مدیریت صنعتی ژاپن بوده است که فعالیت در محیط کار را بر اساس Seven  S پایه‌ریزی نموده‌اند که در ایران از آن تحت عنوان هفت سین صنعتی یاد می‌شود و عبارتند از:

1ـ سوا کردن ضروریات                                                                    

2ـ سر و سامان دادن و مرتب کردن

3ـ سپیدی و پاکیزگی محیط کار

 4ـ سلامتی و ایمنی                                      

5ـ سازمان یافتگی و انضباط                                   

6ـ سخت کوشی و کار باتمام نیرو                              

7ـ سماجت در انجام کار خوب                                     

البته دو مورد آخر تنها در کشور ژاپن اجرا شده است. و مخصوص این کشور است ولی در کشورهای صنعتی و تعدادی از کشورهایی که در حال صنعتی شدن هستند و همچنین در ایران  تنها 5 مورد اول به اجرا در آمده است که در این کشور‌ها از آن به Five S یاد می‌شود.

انظباط کارگاهی

یکی از مقولات مهم در کاهش حوادث انظباط کارگاهی می‌باشد که عوامل روانی، روانشناسی، فرهنگی و اجتماعی در ایجاد آن سهیم می‌باشد. به تجربه ثابت شده است که بوسیلة برقراری نظم در کارگاه میزان حوادث کاهش چشمگیری داشته است.

انضباط کارگاهی را باید در کارگاه بوسیلة مقررات ایمنی و دستورالعمل‌های ایمنی ایجاد نمود.

مقررات ایمنی: دستورات ایمنی هستند که از قانون کار ریشه می‌گیرند و در هر کارخانه بنابر شرایط کاری آن واحد، مقرراتی توسط کمیته ایمنی تعیین می‌گردد. این مقررات عام و کلی هستند و لذا از دستورالعمل‌های ایمنی مربوط به هر شغل استفاده می‌شود.

دستورالعمل‌های ایمنی: این دستورالعمل‌ها شامل جزئیات مربوط به یک حرفه مشخص است که توسط مسئولان ایمنی تهیه و تنظیم می‌شوند و برای شغل‌های مختلف دستوالعمل‌های جداگانه   تهیه می‌شود. این دستور‌العمل‌ها با توجه به شرایط عملکرد هر حرفه مشخص می‌گردد و باید حداقل هر دو سال یکبار تجدید نظر شوند.

برای این که این دستورالعمل‌ها و مقررات به خوبی پیاده شوند باید فرهنگ آن ایجاد گردد در غیر این صورت این مقررات هر چند کامل هم باشند اجرا نمی‌‌گردند. برای ایجاد انظباط کارگاهی نیز باید زمینة فرهنگی موجود باشد و برای نیل به این هدف باید دستورالعمل‌های کارگاهی را با جملات ساده کوتاه تهیه کرده و بر حسب محل انجام هر کار بر روی دیوار نصب نمود و روی دیوار نصب نمود و در اجرای آن نظارت به عمل آورد.

آموزش ایمنی

در خط مشی شرکت باید به این نکته اشاره شود که آموزش بخش مهم و یکپارچه‌ای از   خط مشی کلی بهداشت و ایمنی شرکت می‌باشد. همچنین باید بیانگر این مطلب باشد که    آموزش ایمنی در کلیه آموزش‌های حرفه‌ای شرکت معمول شود. مسئولیت تضمین آموزش صحیح به کارکنان و شایستگی آنها برای انجام عملیات ایمن به عهدة مدیریت واحدهای مختلف می‌باشد. لذا هر مدیری مشخص می کند که چه کسی و در چه زمینه‌ای نیاز به آموزش دارد. در خود شرکت نیز باید حداقل استانداردی مقرر شود تا اطمینان حاصل شود که از کارکنان از خطرات در رابطه با کار خود آگاه بوده و در ضمن تضمین شود که اقدامات کنترلی برای کاهش ریسک ناشی از آسیب‌های فردی و یا کاهش ضایعات و خسارات وارده به اموال و یا محیط زیست صورت می‌گیرد. استانداردهای آموزش برای آگاهی همة افرادی طرح ریزی می‌شوند که باید آموزش ببینند و به یک سطح استاندارد مطلوب نائل گردند. در این استاندارد اجرای یکنواخت آموزش و تداوم در شرکت تضمین می‌شود.

آموزش ایمنی با اهداف مشخص، باید بخش عمده‌ای از کلیة آموزش‌های حرفه‌ای را  تشکیل دهد. از آنجایی که اکثر حوادث در محل کارگاه‌ها رخ می‌دهد، لذا اغلب آموزش‌های ایمنی، همچنین آموزش‌های پیشگیری از حریق، در محل کار به مدت کوتاه صورت می‌گیرند. آموزش‌های اطفاء حریق و کمک‌های اولیه نیز به صورت کوتاه مدت و معمولاً خارج از محل کار انجام می‌شوند. با تجزیه و تحلیل وظایف شغلی می‌توان نیازهای آموزشی در موارد ایمنی     را شناسایی نمود. بدیهی است که موارد آموزشی باید مرتب بازنگری شوند و به هنگام تغییر  وظایف نیز لازم است که آموزش‌های مجدد صورت گیرند.

در آموزش‌های عملیاتی بایستی مواردی از قبیل بکار بردن ایمن مواد، تجهیزات و دستگاه‌ها  و همچنین تغییر و نگهداری و استفاده صحیح از وسایل و ابزار آلات مطرح گردند. برای مثال قبل از شروع کار، بایستی به کارکنان در زمینة خطرات دستگاهها، خواص مواد، ریسک‌های ناشی از هر گونه گاز یا بخار و همچنین تداوم عملیات ایمن، تعلیمات لازم داده شود. مخصوصاً در جاهایی که باید مجوز‌های کار صادر شود، مثلاً به هنگام کار بر روی تجهیزات و یا  دستگاه‌ها، ورود به مخازن و یا در دیگر شرایط خطرناک لازم است آموزش‌های ایمنی کافی‌  داده شود تا دستور العمل‌ها توسط افراد تمرین شده و به آنها تفهیم گردد. علاوه بر این ضروری است که کارکنان آموزش‌های لازم را فرا گیرند تا به هنگام وضعیت‌های اضطراری اقدامات مناسبی را انجام داد و از وسایل حفاظتی مخصوص استفاده نمایند.

هنگامی که فهرستی از مهارت‌های مورد نیاز تهیه گردد، بهتر است که آموزش‌های  گروه‌های مختلف کاری در یک ماتریس مشخص گردیده به صورتی که تمام مواد آموزشی  مورد نیاز در بالای ماتریس (ستون افقی) و گروه‌های کاری نیز در کنار ماتریس (ستون عمودی) لیست شوند. با استفاده از این ماتریس معلوم می‌‌گردد که گروه‌های مختلف چه آموزش‌هایی نیاز دارند.

پوسترها، دستورالعمل‌ها و علائم ایمنی

استفاده از برچسب‌های مخصوص برای مواد خطرناک نیز یکی از تدابیر حفاظتی است وبه این جهت بر طبق مقررات، کلیه مواد خطرناک و ظروف آنها باید دارای برچسب‌های مخصوص که نشان دهندة کیفیت مادة محتوی ظرف است، باشد. برچسب‌های مورد استفاده باید گویا و به طور کلی با تصویر نمایانگر خطر برای کارگر باشد. این علایم تصویری دارای این مزیت است که حتی کارگران بی‌سواد نیز می‌توانند آنها را بفهمند. اما علاوه بر این شکل‌ها، برچسب‌ها باید حاوی اطلاعاتی چون نام محصول، مخاطرات عمده، احتیاطات لازم و نوع تدابیر در صورت بروز حادثه نیز باشند.

علایم ایمنی دارای چهار شکل و رنگ استاندارد هستند که در زیر آمده است .

ـ علایم بازدارنده: به شکل دایره با یک نوار مورب قرمز رنگ در وسط آن و با زمینه سفید و ممکن است سمبل‌هایی جهت مصونیت در داخل و زیر خط مورب باشد.

ـ علایم هشدار دهنده: به شکل مثلث، به رنگ زرد و معمولاً برای هشدار دادن و احتمال خطر بکار می‌رود و برای تشخیص حدود گذرگاه‌های خطرناک و موانع به کار می‌روند.

ـ علائم دستوری: علایمی هستند دایره‌ای شکل و به رنگ آبی که این علامت به مفهوم مجاز  برای انجام می‌باشد.

ـ علایم وضعیت ایمن: علایمی هستند به شکل مربع یا مستطیل با گوشه‌های خمیده به رنگ سبز که این علایم دربارة وضعیت‌های ایمن و بی‌خطر بکار می‌رود.

توجه: علایم ایمنی تا حد امکان در معرض دید کامل قرار بگیرند و حداقل در ارتفاع 2.2 متر از کف زمین نصب شوند.

دستورالعمل‌های ایمنی: دستور العمل‌های خوب و اساسی، بخش اصلی یک سیستم کار ایمن را تشکیل می‌دهند. دستورالعمل‌های ایمنی مشخص می‌کند که چگونه یک کار حساس باید از نقطه نظر ایمنی و بازدهی صورت بپذیرد.

مدیریت، راهبری ایمنی و بهداشت حرفه‌ای

مدیریت، مسئول ایمنی و بهداشت کارکنان است، در کارخانه‌هایی که به صورت صنعتی اداره می‌شوند، ایمنی به عنوان بخشی از هزینه‌ها در نظر گرفته می‌شود، اما بسیاری از مدیران در کشورهای پیشرفته ایمنی را به صورت یک سرمایه گذاری با سود برگشتی زیاد، از نظر انسانی و اقتصادی می‌بینند.

مدیریت کارا و موثر، مسئولیت‌های ایمنی و بهداشت حرفه‌ای در یک سازمان با کاهش ریسک حوادث و غیبت کارکنان در اثر حوادث و بیماری و همچنین تطبیق با مقررات مربوطه برای سازمان، مزایایی را در پی دارد که در نهایت موجب کاهش هزینه‌های جاری نیز می‌شوند. مدیریت خوب بهداشت حرفه‌ای و ایمنی همچنین موجب جلوگیری از بروز بسیاری  از حوادث ناشی از عدم آگاهی کارکنان نسبت به فعالیت‌های خود می‌شود.

در سال 1998 کمیته‌ای متشکل از انسیتو استاندارد بریتانیا، شرکت‌های اصلی گواهی دهندة انگلستان و سایر سازمان‌های بین المللی استاندارد تشکیل شد که نتیجة آن OHSAS 18001 (Occpational health and Safety Assessment Series )می‌باشد.

در واقع OHSAS18001 در پاسخ به نیاز فوری سازمان‌ها به یک سیستم مدیریت بهداشت حرفه‌ای و ایمنی که بوسیلة آن بتواند سیستم مدیریت خود را مورد ارزیابی و تأکید قرار دهند تدوین شده است.

استانداردهای مدیریتی (ISO ( International Standard Organiztion

هدف از سری استاندرادهای ISO 9000، چگونگی ایجاد، تدوین و حفظ یک سیستم مدون کنترل کیفیت جهت جلب رضایت و اطمینان در مشتری است. نتایج ممیزی این سیستم به مشتری نشان می‌دهد که تولید کننده تا چه حد در قبال کیفیت تولید خود اعم از کالا و تولید و خدمات متعهد بوده و تا چه حد در تأمین نیازمندی‌های مشتری توانایی دارد.

اثرات استفاده از استاندارهای سری ISO 9000 در موارد زیر قطعی بوده و مزایای واقعی را بدنبال دارد:

1ـ صرفه‌جویی اقتصادی در تولید و خدمات توسط بکارگیری این استاندرادها (سیستم تولید از شروع تا خاتمه همواره تحت کنترل قرار دارد)

2ـ تقلیل هزینه‌های تولید و خدمات پس از فروش معین به علت کاهش نواقص و اشکالات  احتمال تولید و خدمات این هزینه‌ها نیز کاهش می‌یابد.

3- کاهش منافع و زمان صرف شده بدین معنا که طراحی مجدد یا اصطلاح آن به حداقل می‌رسد.

4ـ حداقل نمودن ضرر و زیان‌های تولید بوسیله وجود سوابق کاملاً ثبت شده از مرحله تولید و خدمات غالباً موجب می‌گردد که تولید کننده این سوابق را به عنوان مرجعی برای پاسخگویی به مدعیان و یا تقلیل مقدار خسارت بکار ببرد.

استاندارد ISO 9000 بطور کلی تحت عنوان استاندرادهای مدیریت کیفیت و تضمین کیفیت راهنمای انتخاب و استفاده برخی قواعد معین جهت انتخاب و بکارگیری استاندرادهای کیفیت است.

استاندارد ISO 9001: مدلی برای تخمین کیفیت در طراحی توسعه تولید، نصب و تولید و خدمات پس از فروش می‌باشد.

استاندارد ISO 9002: مدلی را جهت تضمین کیفیت در تولید و نصب ارائه می‌دهد.

استانداردISO 9003: مدلی را جهت تضمین کیفیت بازرسی و آزمایش نهایی می‌باشد.

استاندارد ISO 9004 : استانداردهای ارزشیابی و بررسی است و بیشتر به فعالیت‌های خدماتی و آموزشی می‌پردازد.

استاندرهای ISO 14000: نیز به منظور آگاهی از نیازهای جهانی و رعایت قوانین و مقررات زیست محیطی و پاک نگهداشتن محیط کار و ارائه محصولات مطابق با استانداردهای محیط زیست ایجاد شده است.

پس از گذشت چندین سال از مطرح شدن نیاز به الگویی جهت مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه‌ای، انتشار استاندارد BS 8800 راهنمایی برای اجرا و پیاده سازی یک سیستم مدیریتی ایمنی و بهداشت حرفه‌ای می‌باشد ولی به منظور تصدیق و اخذ گواهینامه طراحی نشده و همچنین خواسته‌ای را برآورد نمی‌نماید. همانطور که قبلاً گفته شد در سال 1998 کمیته‌ای متشکل از انستیتو استاندراد بریتانیا، شرکت‌های اصلی گواهی دهندة انگلستان و سایر سازمان‌های بین‌المللی استاندراد تشکیل شد که هدف آن تهیه و تدوین استاندارد واحدی بنام OHSAS 18001 بود. سری ارزیابی ایمنی و بهداشت حرفه‌ای (OHSAS 18001) حاصل یکی شدن الگوهای قبل بوده و استاندارد قابل ممیزی و اخذ گواهی نامه می‌باشد. این استاندارد همچنین برای سازمان ISO به عنوان  ابزار و پایه‌ای جهت تدوین استاندراهای بین المللی در این زمینه به کار می‌ورد.

دامنه و کاربرد OHSAS 18001:

خصوصیات مجموعه‌های اززریابی ایمنی و بهداشت شغلی (OHSAS) به بیان نیازمندی‌ها برای یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی می‌پردازد، تا سازمان را قادر سازد که ریسک‌های ایمنی و بهداشت شغلی را کنترل و عملکرد خود را بهبود بخشد. این استاندارد به بیان معیارهای خاص عملکرد ایمنی و بهداشت شغلی می‌پردازد و نه خصوصیات مشروح و مفصلی را برای طراحی یک سیستم مدیریت می‌نماید.

این خصوصیات OHSAS برای سازمانی قابل اعمال می‌باشد که بخواهد:

الف) یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی را ایجاد نماید تا ریسک‌هایی را که برای کارکنان و سایر طرف‌های علاقمند که ممکن است در معرض ریسک‌های ایمنی و بهداشت  شغلی همراه با فعالیت‌های سازمان باشند، حذف نموده و یا به حداقل کاهش دهد.

ب) سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی راایجاد، نگهداری و به طور مستمر بهبود بخشد.

پ) از مطابقت با خط مشی بیان شدة ایمنی و بهداشت شغلی خود اطمینان حاصل نماید.

ت) این مطابقت را به دیگران نیز اثبات نماید.

ث) دنبال کسب گواهی یا ثبت سیستم مدیریتی ایمنی و بهداشت شغلی خود توسط یک سازمان خارجی باشد.

ج) مطابت خود را با این خصوصیات OHSAS به صورت خود اظهاری اعلام نماید.

ابعاد گستردگی بکارگیری این استاندارد بستگی به عواملی نظیر خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی سازمان، ماهیت فعالیت‌های آن و ریسک‌ها و پیچیدگی عملیات آن خواهد داشت.

این خصوصیات OHSAS بیشتر برای پوشش دادن مسایل مربوط به ایمنی و بهداشت شغلی در نظر گرفته شده است تا مسایل مربوط به ایمنی محصول و خدمات.

 

 

ویژگی های یک دتکتور حرارتی

 – تاییدیه ها و گواهینامه ها (بررسی استانداردها)

– نوع دتکتور حرارتی ( ثابت یا افزایش نرخ دما یا ترکیبی)

– نقطه ی تحریک (دتکتور حرارتی ثابت)

– میزان تغییر دما ( تغییر درجه حرارت در دقیقه)

– IP تجهیز

– نوع نصب برای انتخاب نوع پایه

– پروتکل تجهیز (آدرس پذیر)

– ولتاژ عملکردی (DC)

– جریان حالت معمول مدار (Quiescent) بر حسب میکرو آمپر

– دمای نگهداری و دمای عملکردی

– حداکثر رطوبت مجاز

 

 

 

 

کتاب ارزيابی كمی ايمنی

يكی از نارسايی ها و تنگناهای مهم موجود در زمينه ايمنی محيطهای كار در كشور كمبود منابع علمي لازم مي باشد كه ترجمه كتاب حاضر نيز در همين راستا صورت گرفته است. اين كتاب در عين سادگي و كم حجم بودن داراي مشخصه هاي ويژه اي است كه آن را از معدود كتابهاي فارسي موجود در زمينه مورد بحث متمايز مي سازد كه بارزترين آن ارايه متدهاي كمي براي ارزيابي ايمني مي باشد كه براي نمونه مي توان به ابزارهاي معمول در اندازه گيري ايمني، چارتهاي كنترل، نمونه برداري از رفتارهاي ايمني، طراحي سيستم نمره گذاري كامل براي عملكرد ايمني و غيره اشاره كرد.

 

الف رئوف – ب.س.دهيلون / ايرج محمدفام

انتشارات دانشگاه علوم پزشكي همدان (1380), 172صفحه، 0ريال